Doctor men
เขียนโดย
ทีมสัตวแพทย์ HONESTDOCS
การดูแล

กำจัดเห็บหมา ปัญหาระดับชาติ

กำจัดเห็บหมาอย่างไรให้หมดไปอย่างถาวร พร้อมไขคำตอบ ห้ามบี้เห็บเพราะไข่จะกระจายเป็นความจริงหรือไม่?
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 11 ก.พ. 2020 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
กำจัดเห็บหมา ปัญหาระดับชาติ

ผู้ปกครองน้องหมาทุกคนน่าจะต้องเคยเผชิญปัญหา “เห็บบุก” มาแล้ว จะมากหรือน้อยก็ขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ของน้องหมา เช่น ถ้าเป็นกลุ่มคุณหนู อยู่คอนโด ไม่ได้สัมผัสพื้นดิน ก็จะเจอน้อยหรือแทบจะไม่เจอเลย แต่ถ้าเป็นขาลุย ชอบผจญภัย วิ่งสนามหญ้า พบปะเพื่อนฝูง (หมา) จำนวนมาก ก็อาจได้เจอเห็บบุกระดับรุนแรง อาจถึงระดับเป็นวอลเปเปอร์ในบ้านด้วย

เห็บกับหมาเป็นของคู่กัน เพราะเลือดหมาเป็นอาหารของเห็บ ดังนั้นการจะกำจัดเห็บให้ได้หมดสิ้นนั้น ต้องเริ่มจากทำความรู้จักกับเห็บเสียก่อน

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
👧🏻 ทำรีเทนเนอร์ใหม่กับ HD มีทั้งแบบลวด และแบบใส ลด 25% เริ่มต้นที่ 1,200 บาท/ชิ้น เท่านั้น

🦷 รีเทนเนอร์หาย อย่าปล่อยให้ฟันขยับ ด้วยการไม่ใส่รีเทนเนอร์

Internal ad

เห็บนั้นสำคัญไฉน ทำไมต้องกำจัดเห็บ?

เห็บเป็นพาหะนำโรคสำคัญของน้องหมาคือ พยาธิเม็ดเลือด อาการสำคัญคือ มีไข้ โลหิตจาง เกล็ดเลือดต่ำ ขาหลังอ่อนแรง และสามารถเกิดตับวายหรือไตวายตามมา ซึ่งในรายที่รุนแรงอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้

น้องหมาจะติดเชื้อเมื่อถูกเห็บกัดหรือกินเห็บที่มีเชื้อเข้าไป (ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อพยาธิเม็ดเลือด)

ปัญหารองลงมาคือ ผิวหนังอักเสบ หรือภาวะแพ้จากการถูกเห็บกัด นอกจากนี้เห็บยังสามารถนำโรคลายม์ (Lyme disease) มาสู่คนได้อีกด้วย (กรณีแรกที่พบในไทย เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2562 เป็นการติดเชื้อหลังกลับจากประเทศตุรกี และโรคนี้ไม่ติดต่อจากคนสู่คน)

ทำความรู้จักเห็บ ศัตรูคู่อาฆาต

เห็บหมาที่พบในประเทศไทย มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Rhipicephalus sanguineus (Brown dog tick) มีหลายระยะ ลักษณะแตกต่างกัน วงจรชีวิตเริ่มจาก เห็บตัวเมียโตเต็มวัยที่กินเลือดเต็มที่และได้รับการผสมแล้ว ทิ้งตัวลงจากสุนัขเพื่อวางไข่บนพื้น (ครั้งละประมาณ 4,000 ฟอง) โดยเลือกทำเลตามซอก มุม หรือรอยต่อของบ้าน หรือไต่กำแพงบ้านก็ยังได้

แม่เห็บท้องแก่จะต้องมีช่วงเวลาที่เปลี่ยนจากเลือดให้กลายเป็นไข่ และไข่แต่ละฟองจะถูกเคลือบด้วยสารคล้ายไข ซึ่งจะช่วยป้องกันการเสียความชุ่มชื้นออกจากไข่ และช่วยป้องกันการเกิดปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศ (Oxidation) ดังนั้นความเชื่อว่าบี้เห็บแล้วไข่เห็บจะกระจายนั้นเป็นไปได้ยาก เนื่องจากเมื่อบี้แม่เห็บท้องแก่แล้วเจอเลือด นั่นคือเลือด ยังไม่มีไข่ หรือหากมีไข่ที่ยังสร้างไม่สมบูรณ์ จะไม่มีสารเคลือบผิว ไข่เห็บก็จะฝ่อไป แต่กรณีที่จับแม่เห็บท้องแก่ไปออกไข่ในถุงซิป ลูกเห็บก็สามารถฟักเป็นตัวได้ตามปกติ ส่วนแม่เห็บจะแห้งตายหลังออกไข่

หลังจากลูกเห็บฟักเป็นตัวอ่อน (Larva, Seed Ticks) จะมี 6 ขา มองเห็นเป็นจุดเล็กๆ คล้ายจุดปากกา ระยะต่อมาคือตัวกลางวัย (Nymph) มี 8 ขา คล้ายตัวเต็มวัย และสุดท้ายก็กลายเป็นตัวเต็มวัย (Adult)

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
👧🏻 ทำรีเทนเนอร์ใหม่กับ HD มีทั้งแบบลวด และแบบใส ลด 25% เริ่มต้นที่ 1,200 บาท/ชิ้น เท่านั้น

🦷 รีเทนเนอร์หาย อย่าปล่อยให้ฟันขยับ ด้วยการไม่ใส่รีเทนเนอร์

Internal ad

การเปลี่ยนระยะแต่ละครั้งจะใช้กระบวนการเดิม คือ เห็บที่อยู่ตามพื้นจะดักรอเกาะน้องหมาที่เดินผ่าน ขึ้นไปกินอาหาร (เลือด) เมื่ออิ่มก็ทิ้งตัวลงที่พื้น ลอกคราบ (เปลี่ยนระยะ) แล้วค่อยดักขึ้นไปกินเลือดใหม่

เห็บจะออกไข่และฟักตัวได้ดีที่อุณหภูมิมากกว่า 25 องศาเซลเซียส และความชื้นมากกว่า 50% ดังนั้นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมในเมืองไทยเห็บเป็นปัญหาระดับชาติ และมีเห็บเยอะมากในช่วงฤดูฝน

กำจัดเห็บอย่างไรให้หายขาด

เนื่องจากเห็บบนตัวน้องหมาเป็นแค่บางส่วนของเห็บที่มีในสิ่งแวดล้อม การกำจัดเห็บให้หายขาดจึงต้องแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ กำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อม กับกำจัดเห็บที่ตัวน้องหมา โดยจะเน้นที่การกำจัดเห็บที่ตัวน้องหมาเป็นหลัก ส่วนการกำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อมนั้นขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ของน้องหมาอย่างที่บอกไปตอนต้น ถ้าน้องหมาอยู่ในตัวบ้านเป็นหลัก ออกนอกบ้านเฉพาะตอนขับถ่าย อาจเน้นการกำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อมเฉพาะช่วงฤดูฝนที่มักเจอเห็บเยอะมากๆ ก็ได้ แต่ถ้าเป็นน้องหมาสายลุย อยู่นอกตัวบ้านเป็นหลัก วิ่งสนามทั้งวัน หรือหากมีเพื่อนหมานอกบ้านแวะมาหา เดินผ่าน แล้วปล่อยเห็บไว้ให้ การกำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อมก็ต้องทำอยู่เป็นประจำ

  • วิธีกำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อม
    ส่วนใหญ่จะเป็นรูปแบบของสารเคมีที่นำไปผสมกับน้ำแล้วฉีดพ่นตามพื้น สนาม หรือล้างกรง ที่นิยมใช้จะเป็นฟลูเมทริน (Flumetrin) 6% และอะมิทราซ (Amitraz) ราคาไม่แพง แต่ข้อเสียของสารเคมีทั้ง 2 ชนิดนี้ คือ มีกลิ่นค่อนข้างแรง เกิดการระคายเคืองได้ง่าย (ระหว่างใช้น้ำยาควรใส่ถุงมือ) เป็นอันตรายหากรับประทานเข้าไป ดังนั้นจึงเหมาะกับการใช้นอกตัวบ้านมากกว่า หากใช้ในตัวบ้านหรือใช้กับกรง อาจต้องมีการล้างหรือทำความสะอาดซ้ำ เพื่อลดการปนเปื้อนและกลิ่น

    หากบริเวณภายในบ้านไม่กว้างนัก อาจใช้ผลิตภัณฑ์ประเภทสเปรย์กำจัดเห็บที่ใช้ได้ดีกับตัวสุนัขมาประยุกต์ใช้ก็ได้ ข้อดีคือกลิ่นจะไม่รุนแรงเท่าสารสองตัวแรก แต่ราคาค่อนข้างสูง
    การกำจัดเห็บในสิ่งแวดล้อมช่วงที่กองทัพเห็บบุกหนักมาก แนะนำให้ทำซ้ำสัปดาห์ละครั้งจนกว่าเห็บจะเบาลง และควรกำจัดเห็บทั้งในและนอกตัวบ้านภายในวันเดียวกัน โดยเริ่มทำจากในตัวบ้าน หรือบริเวณที่น้องหมาอยู่เป็นประจำก่อน (เช่น กรง หรือห้องที่อยู่ประจำ) แล้วค่อยจัดการนอกตัวบ้าน การพ่นบริเวณสนามแนะนำให้ทำในช่วงบ่ายหรือเย็น แล้วปล่อยทิ้งไว้ข้ามคืน จากนั้นจึงค่อยให้น้องหมาเข้าไปใช้พื้นที่ได้
    อย่าลืมย้ายน้องหมา ของกินทั้งหลาย รวมถึงของที่ซ่อนไว้ในสนาม ออกจากบริเวณที่พ่นน้ำยาเพื่อกำจัดเห็บ เพราะยากลุ่มนี้มีฤทธิ์คล้ายยาฆ่าแมลง หากน้องหมาเผลอเลียหรือกินเข้าไปก็อาจก่อให้เกิดอันตรายได้
  • วิธีกำจัดเห็บที่ตัวน้องหมา
    สามารถทำได้โดยการใช้ผลิตภัณฑ์ดังนี้
    1. ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีฤทธิ์คงค้างที่ตัวน้องหมา ใช้กำจัดเห็บที่อยู่บนตัวในขณะนั้น ไม่สามารถกำจัดเห็บที่ขึ้นมาภายหลังได้ เช่น แชมพูกำจัดเห็บ แป้งกำจัดเห็บ และสเปรย์กำจัดเห็บบางชนิด
    2. ผลิตภัณฑ์ที่สามารถออกฤทธิ์ป้องกันและกำจัดเห็บได้ตลอดช่วงเวลาที่กำหนดไว้ ได้แก่ ปลอกคอ ยาหยดหลัง สเปรย์กำจัดเห็บบางชนิด ยาฉีด และยากิน

      ผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้มีความหลากหลาย ทั้งกลไกการออกฤทธิ์ ระยะเวลาในการออกฤทธิ์ และประโยชน์อื่นๆ ของยานอกเหนือจากการกำจัดเห็บ เช่น บางชนิดสามารถป้องกันไม่ให้เห็บเกาะบนผิวหนัง เห็บจึงไม่สามารถกัดหรือดูดเลือดน้องหมาได้ ซึ่งเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันโรคที่มากับเห็บ แต่ปัญหาที่พบบ่อยคือ มีการดื้อยาได้ง่าย ทำให้ผลิตภัณฑ์ไม่สามารถออกฤทธิ์ได้ครอบคลุมอย่างที่ควรจะเป็น

      ขณะที่ผลิตภัณฑ์อีกหลายชนิดจะออกฤทธิ์กำจัดเห็บเมื่อเห็บกินเลือดน้องหมา (ที่มียาอยู่) เข้าไป แม้จะกำจัดเห็บได้จริง แต่น้องหมาก็ยังมีความเสี่ยงที่จะได้รับเชื้อโรคจากเห็บอยู่ เพียงแต่เมื่อควบคุมให้มีเห็บน้อย ความเสี่ยงที่จะได้รับเชื้อก็น้อยไปด้วย สำหรับระยะเวลาในการออกฤทธิ์ มีตั้งแต่ 1 เดือน 3 เดือน หรือ 5 เดือน ส่วนประโยชน์อื่นนอกจากกำจัดเห็บ ได้แก่ กำจัดหมัด กำจัดพยาธิหนอนหัวใจ กำจัดไรขี้เรื้อน เป็นต้น

การกำจัดเห็บที่ตัวน้องหมาควรเลือกแบบที่มีฤทธิ์ป้องกันได้ในช่วงเวลาหนึ่ง โดยอาจสลับชนิดหรือยี่ห้อของผลิตภัณฑ์ตามความเหมาะสม แต่จำเป็นต้องทำอย่างต่อเนื่อง อย่าให้ขาดช่วง เพราะแม่เห็บเพียงตัวเดียวสามารถออกไข่ได้ถึง 4,000 ฟอง ดังนั้นหากขาดช่วงไป เห็บก็พร้อมกลับมาได้ทุกเมื่อ

หลักการสำคัญในการเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ในกลุ่มนี้ ข้อแรกคือ ต้องผ่านการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพราะหากไม่มี อย. ก็ไม่ต่างกับยาเถื่อนที่ไม่มีการควบคุมทั้งมาตรฐานการผลิตและความปลอดภัย แม้จะราคาถูก แต่ผลของยาเถื่อนที่พบบ่อย คือ ตาบอด เดินเซ มีอาการทางระบบประสาท ชัก และตายได้นอกจากนี้หากเลือกใช้ยาฉีดหรือยากินควรปรึกษาสัตวแพทย์ เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพและความปลอดภัยสูงสุด

3 การอ้างอิง
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
https://www.youtube.com, ศ.น.สพ.ดร. สถาพร จิตตปาลพงศ์, ชัวร์ก่อนแชร์ : เห็บสุนัขห้ามบี้ จะแพร่พันธุ์จริงหรือ (https://www.youtube.com/watch?v=n-RCk48J70s), 12 ตุลาคม 2560.
https://home.kku.ac.th, วีรพล ทวีนัน, กีฏวิทยาทางสัตวแพทย์(https://home.kku.ac.th/weerapol/media/2011_EntomoVetKKuWeerapol.pdf)

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามสัตวแพทย์

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปหรือวีดีโอของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป