ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก (Iron-deficiency anemia)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 23, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

ความหมาย เป็นภาวะชนิดที่ร่างกายสร้างเม็ดเลือดได้น้อยลง เนื่องจากได้รับธาตุเหล็ก (ซึ่งเป็นสารที่จำเป็นในการสร้างเม็ดเลือดแดง) ไม่เพียงพอกับความต้องการของร่างกาย

สาเหตุ มีการสะสมธาตุเหล็กน้อยกว่าปกติ เช่น หญิงตั้งครรภ์ช่วง 3 เดือนสุดท้าย คลอดก่อนกำหนด ครรภ์แฝด รกเกาะต่ำ รกคลอดก่อน ผู้ที่ได้รับอาหารไม่พอ การดูดซึมของลำไส้ไม่ดี เสียเลือดจากริดสีดวงทวาร มีประจำเดือนมากจากเนื้องอกมดลูก เยื่อบุมดลูกเจริญผิดปกติ มีแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้ เสียเลือดในทางเดินอาหารเนื่องจากยา เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด แอสไพริน สเตียรอยด์ เป็นต้น เนื่องจากมีเนื้องอก มะเร็ง เส้นเลือดขอดแตก มีพยาธิปากขอ

พยาธิสรีรภาพ เมื่อมีการสูญเสียธาตุเหล็กออกจากร่างกายมากกว่าปริมาณที่ควรได้รับจะทำให้ร่างกายมีธาตุเหล็กไม่เพียงพอ ระบบทางเดินอาหารจะเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก เพื่อทดแทนจำนวนธาตุเหล็กที่สลายออกจากแหล่งสะสมในเนื้อเยื่อเพื่อนำมาสังเคราะห์ฮีโมโกลบิน หากเหล็กที่เก็บสะสมไว้ถูกนำมาใช้จนหมดจะส่งผลให้ระดับฮีโมโกลบินลดลง การนำออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อส่วนต่าง ๆ ของร่างกายลดลง ในระยะแรกผู้ป่วยจะยังไม่ซีดและไม่มีอาการผิดปกติใด ๆ ต่อมาเมื่อมีการขาดธาตุเหล็กมากขึ้นจนถึงระดับหนึ่งผู้ป่วยจะมีการเปลี่ยนแปลงของเม็ดเลือดแดง คือ เม็ดเลือดแดงมีขนาดเล็กลงติดสีจางลง ระดับฮีโมโกลบินลดลง เมื่อผู้ป่วยซีดมากขึ้น จะเริ่มมีอาการซึ่งเป็นผลจากภาวะเลือดจาง เช่น เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย วิงเวียน เป็นต้น หากซีดมาก ๆ อาจมีอาการของภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย และมีอาการมึงงง สับสน การขาดธาตุเหล็กจะมีผลต่ออวัยวะอื่น ๆ เช่น เล็บอ่อนแบนหรือเป็นรูปซ้อน (Koilonychia) มุมปากอักเสบ (Angular stomatitis) ลิ้นเลี่ยน (Glossitis) อาจมีอาการกลืนลำบาก ทำให้จำนวน T-lymphocyte ลดลง ทำให้ความสามารถในการฆ่าเชื้อแบคทีเรียลดลง มีอัตราการตายของมารดาและทารกสูงขึ้น ทารกมีน้ำหนักน้อยกว่าปกติ มีการคลอดก่อนกำหนดเพิ่มขึ้น มีการเจริญเติบโตและมีพัฒนาการช้ากว่าปกติ

อาการ มีอาการซีด อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ปวดหรือวิงเวียนศีรษะ ง่วงซึม ชีพจรเร็ว อาหารไม่ย่อยหรือถ่ายเหลว อาจมีอาการมึนงง สับสน มุมปากอักเสบ ทำให้กลืนอาหารลำบาก ติดเชื้อง่าย ลิ้นเลี่ยนแดงหรืออักเสบ เล็บเปราะแบนคล้ายช้อนหรือเว้าลงเป็นรูปช้อน และอาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวเนื่องจากอาการซีดรุนแรง

การวินิจฉัยโรค มีประวัติเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ไม่มีสมาธิ ปวดศีรษะ หายใจออกดิ้น มีประวัติติดเชื้อบ่อย ๆ มีอาการปวดประจำเดือน กลืนลำบาก ชา และปวดเสียวตามแขนขา ตรวจร่างกายพบลิ้นบวมแดง เรียบและเจ็บ มุมปากบวมแดงและเจ็บ เล็บเป็นรูปช้อนเปราะ หากขาดเหล็กมาก ๆ อาจมีหัวใจเต้นเร็ว ตรวจเลือดมีระดับฮีโมโกลบินต่ำ เกณฑ์ในการวินิจฉัยโรคภาวะซีดในเด็กและวัยรุ่น คือ อายุ 3 เดือน ถึง 4 ปี มีระดับ Hb < 11 กรัม/เดซิลิตร Hct < 33 % ส่วนอายุ 6-14 ปี มีระดับ Hb < 12 กรัม/เดซิลิตร Hct < 36 % ผู้ใหญ่ หากเป็นผู้หญิง Hb < 12 กรัม/เดซิลิตร Hct < 36 % ผู้ชาย Hb < 13 กรัม/เดซิลิตร Hct < 39 % ระดับธาตุเหล็กในซีรั่มต่ำ และระดับเฟอริตินในซีรั่มต่ำ

การรักษา รักษาตามสาเหตุ หลีกเลี่ยงสาเหตุของการเสียเลือด ให้รับประทานยาที่มีธาตุเหล็ก เช่น Ferrous sulfate เป็นต้น ฉีด Iron dextran

การพยาบาล ดูแลให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจนเพียงพอ เช่น จัดท่าให้นอนศีรษะสูง ดูแลให้ผู้ป่วยพักผ่อนให้เพียงพอ ให้อาหารที่มีธาตุเหล็กสูงและอาหารอ่อนย่อยง่าย ให้ได้รับยาตามแผนการรักษา (เหล็ก วิตามินซี ซึ่งจะมีผลข้างเคียง อาจมีคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องผูก ถ่ายเหลว) ดูแลให้รับประทานยาเพิ่มเหล็กพร้อมอาหารหรือหลังอาหารทันทีจะช่วยลดการรบกวนกระเพาะอาหาร ไม่ควรรับประทานยาเพิ่มเหล็กพร้อมยา Tetracycline, Methyldopa, Quinolone, Levodopa ยาลดกรด ไข่ นม กาแฟ เพราะยาเพิ่มเหล็กจะดูดซึมลดลง ควรรับประทานยาเพิ่มเหล็กร่วมกับวิตามินซี จะช่วยให้ยาที่มีธาตุเหล็กดูดซึมเพิ่มขึ้น กระตุ้นให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ แครอท ถั่ว ลูกเกด เป็นต้น ติดตามผลทางห้องปฏิบัติการ สังเกตอากาผิดปกติ หากเป็นเด็กควรให้กินนมแม่ เพราะธาตุเหล็กในนมแม่ดูดซึมได้ถึงร้อยละ 50 (นมผสมดูดซึมได้เพียงร้อยละ 20 ) โดยให้นมแม่ร่วมกับอาหารเสริมตามวัยได้ถึงอายุ 2 ขวบ และป้องกันไม่ให้เป็นโรคโลหิตจางจากขาดธาตุเหล็กอีก

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่