เรื่องของชีพจรกับกลไกการเต้นของหัวใจ

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ก.ย. 9, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

หัวใจมีหน้าที่สูบฉีดเลือดแดงไปหล่อเลี้ยงเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ ทั่วร่างกาย และรับเลือดดำกลับจากเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ ส่งไปให้ปอดฟอกเพื่อเพิ่มออกซิเจน (เซลล์ใช้ออกซิเจนเป็นพลังงานในการทำงาน เจริญเติบโต และซ่อมแซมเซลล์ที่สึกหรอ) ให้เปลี่ยนเป็นเลือดแดงให้หัวใจสูบฉีดไปเลี้ยงเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ เป็นวงจร เกิดเป็นการไหลเวียนของโลหิตทั่วร่างกาย

ชีพจร

ชีพจร คือ การเต้นหรือการบีบตัวของหัวใจซึ่งตรวจวัดได้ จัดเป็นหนึ่งในสัญญาณชีพ (ชีพจร ความดันเลือด อัตราการหายใจ และอุณหภูมิของร่างกาย) โดยการตรวจวัดจะใช้การจับคลำชีพจร (จับคลำเส้นเลือดที่เต้นตุบ ๆ ซึ่งเต้น 1 ครั้งนับเป็น 1 ครั้งของชีพจร) บริเวณหลอดเลือดแดงใหญ่ซ้ายหรือขวา เช่น ด้านหน้าลำคอ ด้านหน้าข้อมือ (ฝั่งด้านหัวแม่มือ) ข้อพับแขน (ฝั่งด้านนิ้วก้อย) หรือบริเวณขาหนีบ

ชีพจรปกติ  ในการจับชีพจรจะนับเป็นจำนวนครั้ง (ของจังหวะการเต้นของหัวใจที่ถ่ายทอดมายังเส้นเลือด) ต่อนาที เรียกว่า อัตราการเต้นของหัวใจ ซึ่งในภาวะปกติของผู้ใหญ่ (จับในช่วงพักอย่างน้อยประมาณ 10 นาที) จะประมาณ 60 – 80 ครั้งต่อนาที ทั้งนี้ในคนปกติชีพจรเปลี่ยนแปลงได้ตามวัย (อายุน้อยชีพจรจะเต้นเร็ว) การพักผ่อน (ชีพจรเต้นช้าลง) อารมณ์ ความเครียด ความกังวล (ชีพจรเต้นเร็ว) ยาบางชนิด (มีทั้งชนิดทำให้ชีพจรเต้นเร็วและเต้นช้า) นักกีฬา (ชีพจรเต้นช้า) และโรคบางโรค เช่น ไทรอยด์เป็นพิษหรือโรคต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน (ชีพจรเต้นเร็ว)

ชีพจรผิดปกติ  มีได้ 3 แบบ ได้แก่ ชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ คือมากกว่า 100 ครั้งต่อนาที ชีพจรเต้นช้าผิดปกติ คือต่ำกว่า 60 ครั้งต่อนาที และ โรคหัวใจเสียจังหวะ (Arrhythmia) หรือ ชีพจรเต้นไม่สม่ำเสมอ อาจช้าไม่สม่ำเสมอ เร็วไม่สม่ำเสมอ หรือช้า ๆ เร็ว ๆ ซึ่งเมื่อเป็นน้อยอาจไม่มีอาการ แต่เมื่อผิดปกติมาก อาจรู้สึกใจสั่น หน้ามืด วิงเวียน เป็นลม

กลไกการเต้นของหัวใจ

หัวใจเป็นอวัยวะที่ควบคุมการเต้นของตนเอง โดยมีกลุ่มเนื้อเยื่อพิเศษสร้างคลื่นไฟฟ้าเพื่อควบคุมการเต้นหรือการบีบตัว หนึ่งคลื่นไฟฟ้าคือหนึ่งการเต้น โดยกลุ่มเนื้อเยื่อพิเศษดังกล่าวอยู่ในหัวใจห้องบนขวา เรียกว่า ตัวคุมจังหวะหัวใจ (Pacemaker) หรือเอสเอโหนด (SA node: Sinoatrial node)

ตัวคุมจังหวะหัวใจจะส่งผ่านกระจายคลื่นไฟฟ้าควบคุมการเต้นของหัวใจห้องบนขวาและซ้ายพร้อม ๆ กัน หลังจากนั้นจะส่งผ่านคลื่นไฟฟ้าสู่หัวใจห้องล่างขวาและซ้ายพร้อม ๆ กัน ผ่านทางกลุ่มเนื้อเยื่อเล็ก ๆ ที่เรียกว่า เอวีโหนด (AV Node: Atrioventricular node) โดยเอวีโหนดจะเป็นตัวชะลอให้คลื่นไฟฟ้าผ่านจากห้องบนทั้งสองห้องเข้าสู่ห้องล่างทั้งสองห้องช้าลง เพื่อให้เลือดไหลจากห้องบนเข้าสู่ห้องล่างได้เต็มที่ก่อน ซึ่งเอวีโหนดจะส่งผ่านคลื่นไฟฟ้าสู่กล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างทั้งสองห้องผ่านทางมัดเนื้อเยื่อพิเศษ เรียกว่า บันเดิลออฟฮีส (Bundle of His)

ถึงแม้ตัวคุมจังหวะหัวใจจะควบคุมและผลิตคลื่นไฟฟ้าด้วยตัวเองแต่ก็ยังถูกควบคุมด้วยสมดุลของเกลือแร่สำคัญในเลือด (โซเดียม โพแทสเซียม และแคลเซียม) ระบบประสาทอัตโนมัติ ฮอร์โมนจากต่อมหมวกไตและจากต่อไทรอยด์ และจากอารมณ์/จิตใจ ดังนั้น เมื่อสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ผิดปกติ จะส่งผลให้หัวใจเต้นผิดปกติ อาจช้า เร็ว และ/หรือไม่สม่ำเสมอ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ตัวผมบวมทำไงดีครับบวมหน้าบวมตัวไปหมด
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
คันที่บริเวณรอบปานนมค่ะ จะมีปัญหาอะไรไหมค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่