เรื่องของชีพจรกับกลไกการเต้นของหัวใจ

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ก.ย. 9, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

หัวใจมีหน้าที่สูบฉีดเลือดแดงไปหล่อเลี้ยงเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ ทั่วร่างกาย และรับเลือดดำกลับจากเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ ส่งไปให้ปอดฟอกเพื่อเพิ่มออกซิเจน (เซลล์ใช้ออกซิเจนเป็นพลังงานในการทำงาน เจริญเติบโต และซ่อมแซมเซลล์ที่สึกหรอ) ให้เปลี่ยนเป็นเลือดแดงให้หัวใจสูบฉีดไปเลี้ยงเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะต่าง ๆ เป็นวงจร เกิดเป็นการไหลเวียนของโลหิตทั่วร่างกาย

ชีพจร

ชีพจร คือ การเต้นหรือการบีบตัวของหัวใจซึ่งตรวจวัดได้ จัดเป็นหนึ่งในสัญญาณชีพ (ชีพจร ความดันเลือด อัตราการหายใจ และอุณหภูมิของร่างกาย) โดยการตรวจวัดจะใช้การจับคลำชีพจร (จับคลำเส้นเลือดที่เต้นตุบ ๆ ซึ่งเต้น 1 ครั้งนับเป็น 1 ครั้งของชีพจร) บริเวณหลอดเลือดแดงใหญ่ซ้ายหรือขวา เช่น ด้านหน้าลำคอ ด้านหน้าข้อมือ (ฝั่งด้านหัวแม่มือ) ข้อพับแขน (ฝั่งด้านนิ้วก้อย) หรือบริเวณขาหนีบ

ชีพจรปกติ  ในการจับชีพจรจะนับเป็นจำนวนครั้ง (ของจังหวะการเต้นของหัวใจที่ถ่ายทอดมายังเส้นเลือด) ต่อนาที เรียกว่า อัตราการเต้นของหัวใจ ซึ่งในภาวะปกติของผู้ใหญ่ (จับในช่วงพักอย่างน้อยประมาณ 10 นาที) จะประมาณ 60 – 80 ครั้งต่อนาที ทั้งนี้ในคนปกติชีพจรเปลี่ยนแปลงได้ตามวัย (อายุน้อยชีพจรจะเต้นเร็ว) การพักผ่อน (ชีพจรเต้นช้าลง) อารมณ์ ความเครียด ความกังวล (ชีพจรเต้นเร็ว) ยาบางชนิด (มีทั้งชนิดทำให้ชีพจรเต้นเร็วและเต้นช้า) นักกีฬา (ชีพจรเต้นช้า) และโรคบางโรค เช่น ไทรอยด์เป็นพิษหรือโรคต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน (ชีพจรเต้นเร็ว)

ชีพจรผิดปกติ  มีได้ 3 แบบ ได้แก่ ชีพจรเต้นเร็วผิดปกติ คือมากกว่า 100 ครั้งต่อนาที ชีพจรเต้นช้าผิดปกติ คือต่ำกว่า 60 ครั้งต่อนาที และ โรคหัวใจเสียจังหวะ (Arrhythmia) หรือ ชีพจรเต้นไม่สม่ำเสมอ อาจช้าไม่สม่ำเสมอ เร็วไม่สม่ำเสมอ หรือช้า ๆ เร็ว ๆ ซึ่งเมื่อเป็นน้อยอาจไม่มีอาการ แต่เมื่อผิดปกติมาก อาจรู้สึกใจสั่น หน้ามืด วิงเวียน เป็นลม

กลไกการเต้นของหัวใจ

หัวใจเป็นอวัยวะที่ควบคุมการเต้นของตนเอง โดยมีกลุ่มเนื้อเยื่อพิเศษสร้างคลื่นไฟฟ้าเพื่อควบคุมการเต้นหรือการบีบตัว หนึ่งคลื่นไฟฟ้าคือหนึ่งการเต้น โดยกลุ่มเนื้อเยื่อพิเศษดังกล่าวอยู่ในหัวใจห้องบนขวา เรียกว่า ตัวคุมจังหวะหัวใจ (Pacemaker) หรือเอสเอโหนด (SA node: Sinoatrial node)

ตัวคุมจังหวะหัวใจจะส่งผ่านกระจายคลื่นไฟฟ้าควบคุมการเต้นของหัวใจห้องบนขวาและซ้ายพร้อม ๆ กัน หลังจากนั้นจะส่งผ่านคลื่นไฟฟ้าสู่หัวใจห้องล่างขวาและซ้ายพร้อม ๆ กัน ผ่านทางกลุ่มเนื้อเยื่อเล็ก ๆ ที่เรียกว่า เอวีโหนด (AV Node: Atrioventricular node) โดยเอวีโหนดจะเป็นตัวชะลอให้คลื่นไฟฟ้าผ่านจากห้องบนทั้งสองห้องเข้าสู่ห้องล่างทั้งสองห้องช้าลง เพื่อให้เลือดไหลจากห้องบนเข้าสู่ห้องล่างได้เต็มที่ก่อน ซึ่งเอวีโหนดจะส่งผ่านคลื่นไฟฟ้าสู่กล้ามเนื้อหัวใจห้องล่างทั้งสองห้องผ่านทางมัดเนื้อเยื่อพิเศษ เรียกว่า บันเดิลออฟฮีส (Bundle of His)

ถึงแม้ตัวคุมจังหวะหัวใจจะควบคุมและผลิตคลื่นไฟฟ้าด้วยตัวเองแต่ก็ยังถูกควบคุมด้วยสมดุลของเกลือแร่สำคัญในเลือด (โซเดียม โพแทสเซียม และแคลเซียม) ระบบประสาทอัตโนมัติ ฮอร์โมนจากต่อมหมวกไตและจากต่อไทรอยด์ และจากอารมณ์/จิตใจ ดังนั้น เมื่อสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ผิดปกติ จะส่งผลให้หัวใจเต้นผิดปกติ อาจช้า เร็ว และ/หรือไม่สม่ำเสมอ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่