มะเร็งและโรคร้าย

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง

เมื่อไหร่ที่จำเป็นต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (Pacemaker) ในภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง(AV Block)?
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง

“สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง(Heart block)” หรือเรียกว่า เอทริโอเวนตริคูลลาร์ บล็อก(atrioventricular block) หรือ เอวีบล็อก(AV block) เป็นปัญหาที่ค่อนข้างพบได้บ่อยส่งผลต่อระบบกระแสไฟฟ้าของหัวใจ สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางกันเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักสองสาเหตุของหัวใจเต้นช้า

ภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางเกิดจากสัญญาณไฟฟ้าของหัวใจถูกสกัดกั้นไม่ให้เคลื่อนที่จากห้องเอเทรียม(atrium)มายังห้องเวนทริเคิล(ventricle) และเมื่อสัญญาณไฟฟ้าของหัวใจถูกสกัดมากพอก็จะทำให้หัวใจเต้นช้าลงไปถึงระดับที่อันตรายได้

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางทำให้เกิดอาการหลากหลายได้ตั้งแต่ไม่มีอาการจนถึงเวียนศีรษะ เป็นลม(ไม่รู้สึกตัว) หรือกระทั่งเสียชีวิตขึ้นกับความรุนแรง สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางที่รุนแรงจนทำให้มีอาการหรือเสี่ยงจะมีอาการรุนแรงสามารถรักษาให้หายขาดได้โดยการใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ(pacemaker) ดังนั้นถ้ามีภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางประเด็นหลักที่คุณและแพทย์จะต้องพิจารณาคืออาการสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางนั้นร้ายแรงมากพอที่จะใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหรือไม่

เมื่อไหร่ที่สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ?

การตัดสินใจว่าผู้ที่มีภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางคนใดจะต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจนั้นขึ้นกับปัจจัยหลายประการ ได้แก่ สาเหตุของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง “ระดับ(degree)”ของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง และตำแหน่งของสัญญาณไฟฟ้าที่ถูกสกัด และอาการที่เกิดขึ้น

สาเหตุของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางคืออะไร?

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางช่วงสั้นๆนั้นไม่เป็นอันตรายหรือไม่ผิดปกติเสมอไป สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางชั่วคราวมักพบในคนอายุน้อยและแข็งแรงที่มีการเพิ่มขึ้นของกระแสประสาทวากัส(vagus nerve)อย่างฉับพลัน การเพิ่มขึ้นของกระแสประสาทวากัสนั้นมักพบร่วมกับอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนหรือเป็นการตอบสนองต่อความเจ็บปวด ความตื่นกลัว หรือความเครียดกะทันหัน สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางลักษณะนี้ไม่ร้ายแรงถึงชีวิตและไม่บ่งบอกถึงโรคหรือความผิดปกติของระบบไฟฟ้าของหัวใจ และจะหายไปทันทีหลังจากสิ่งกระตุ้นนั้นลดลง ส่วนใหญ่จึงไม่จำเป็นต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ในทางตรงกันข้าม สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางอาจเกิดจากโรคของหัวใจหลายโรคโดยเฉพาะโรคหลอดเลือดโคโรนารี หัวใจล้มเหลว หรือกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ และยังมีภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางที่ถ่ายทอดในครอบครัวได้ โดยทั่วไปแล้วสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางนั้นเกิดจากโรคหัวใจซึ่งหมายความว่าเป็นความผิดปกติที่ถาวรของระบบไฟฟ้าในหัวใจ โดยสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางชนิดนี้จะแย่ลงเมื่อเวลาผ่านไปจึงจำเป็นต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ระดับของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางคือ

แพทย์แบ่งภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางเป็น “ระดับ(degree)” 3 ระดับ โดยแพทย์จะใช้คลื่นไฟฟ้าหัวใจ(electrocardiogram)หรืออีซีจี(ECG)ในการแบ่งระดับของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 1 (First degree block) หมายถึงสัญญาณไฟฟ้าของหัวใจสร้างจากเอเทรียมมาถึงเวนทริเคิลได้ในที่สุดแต่ช้า

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 2 (Second degree block) หมายถึงสัญญาณไฟฟ้าของหัวใจบางส่วนมาถึงเวนทริเคิลได้สำเร็จแต่บางส่วนมาไม่ถึงเวนทริเคิล

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 3 (Third degree block) หรือที่เรียกว่า “คอมพลีท ฮาร์ท บล็อก(complete heart block)” โดยการรอดชีวิตของผู้ป่วยขึ้นกับเซลล์ที่สร้างจังหวะการเต้นของหัวใจที่อยู่ใต้ต่อจุดที่สัญญาณไฟฟ้าถูกสกัดยังมีอยู่หรือไม่ ซึ่งเซลล์นี้จะสร้างสัญญาณไฟฟ้าขึ้นมาเองและทำให้หัวใจยังคงบีบตัวอยู่ จังหวะการเต้นของหัวใจที่สร้างโดยเซลล์เหล่านี้เรียกว่า “เอสเคปริทึม(escape rhythm)” และบ่อยครั้งที่เอสเคปริทึ่มนี้เต้นไม่เป็นจังหวะแน่นอนและแปรเปลี่ยนจังหวะได้ง่าย โดยการมีเอสเคปริทึ่มถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ ปกติแล้วสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางในระดับที่สูงขึ้นก็มีแนวโน้มจะต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจมากขึ้นด้วย ซึ่งเครื่องกระตุ้นหัวใจจำเป็นต้องใส่ในผู้ป่วยสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับ 3 ทุกรายและระดับ 2 บางรายส่วนสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับ 1 นั้นน้อยมากๆ

ตำแหน่งที่สัญญาณไฟฟ้าถูกกั้นไว้คือที่

ขณะที่หัวใจเต้นตามจังหวะปกติ สัญญาณไฟฟ้าหัวใจต้องผ่านรอยต่อระหว่างหัวใจห้องเอเทรียมและหัวใจห้องเวนทริเคิลที่ประกอบไปด้วยสองส่วนคือ เอวีโหนด(AV node) และ ฮิสบันเดิล(His bundle)ซึ่งเป็นตัวกำหนดความรุนแรงของการปิดกั้นสัญญาณไฟฟ้าหัวใจ และเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องทราบว่าจุดใดของรอยต่อระหว่างหัวใจห้องเอเทรียมและหัวใจห้องเวนทริเคิลที่มีการปิดกั้นสัญญาณไฟฟ้าหัวใจเกิดขึ้นว่าเกิดที่เอวีโหนดหรือที่ฮิสบันเดิล(หรือแขนงที่แตกออกจากฮิสบันเดิล) ในผู้ป่วยส่วนใหญ่แพทย์จะหาตำแหน่งของสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขวางง่ายๆด้วยการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ อย่างไรก็ตามบางครั้งอาจจำเป็นต้องตรวจสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจ

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขวางที่เอวีโหนด(ที่เรียกว่าการบล็อก“ส่วนต้น”)ค่อนข้างที่จะไม่เป็นอันตรายและมักไม่ต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจถาวร เนื่องจากสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขวางที่เอวีโหนดนี้จะมีเซลล์ที่กำหนดจังหวะการเต้นของหัวใจย่อยๆอยู่เลยจากจุดที่ถูกบล็อกทำให้เป็นตัวกำหนดจังหวะการเต้นของหัวใจแทนสัญญาณที่มาจากเอเทรียม จังหวะการเต้นจากเซลล์ลักษณะนี้เรียกว่า “จังค์ชันนอล เอสเคป ริทึม(junctional escape rhythm)” ซึ่งค่อนข้างคงที่และไม่อันตรายถึงชีวิต ในทางตรงกันข้ามสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 3 ที่เกิดจากสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขวางที่ฮิสบันเดิลหรือจุดที่ต่ำกว่าฮิสบันเดิล(เรียกว่าการบล็อก“ส่วนปลาย”) โดยผู้ป่วยจะมีเซลล์กำหนดจังหวะการเต้นของหัวใจเหลืออยู่ที่เวนทริเคิลเท่านั้นทำให้เกิดจังหวะการเต้นของหัวใจที่อันตรายมากกว่า ที่เรียกว่า “เวนทริคูลาร์ เอสเคป ริทึม(ventricular escape rhythm)” ซึ่งเซลล์กำหนดจังหวะการเต้นของหัวใจที่เหลืออยู่นี้ไม่ค่อยคงที่และมีแนวโน้มที่จะหยุดทำงานกะทันหัน และเนื่องจากมีแนวโน้มที่จะแย่ลงเรื่อยๆ แม้ในรายที่ทำให้เกิดแต่สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 1 และ 2 เท่านั้น แต่การมีสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่บล็อกส่วนปลายนั้นก็ถือว่าอันตราย

อาการที่เกี่ยวข้องกับสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางคืออะไร

สัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางที่ไม่ทำให้เกิดอาการใดๆไม่จำเป็นต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจแม้ว่าจะเป็นสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางระดับที่ 3 หรือเป็นสัญญาณไฟฟ้าถูกขัดขวางส่วนปลาย แต่ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางนั้นทำให้เกิดอาการโดยเฉพาะเวียนศีรษะหรือเป็นลมจำเป็นต้องรักษาด้วยการใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ โดยมีข้อยกเว้นคือถ้ารู้ว่าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางนั้นเป็นชั่วคราว ตัวอย่างเช่นเกิดจากการเพิ่มขึ้นของกระแสประสาทวากัสชั่วคราว

ข้อสรุปของการใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าหัวใจในภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง

ถ้าคุณมีภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวาง เหล่านี้คือปัจจัยหลักที่ใช้พิจารณาว่าต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหรือไม่

  • ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางนั้นเกิดจากการเพิ่มขึ้นของกระแสประสาทวากัสชั่วคราวก็ไม่ต้องใช้เครื่องกระตุ้นหัวใจ
  • ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางนั้นเป็นระดับที่ 1 ไม่จำเป็นต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจยกเว้นสัญญาณไฟฟ้าถูกขัดขวางส่วนปลาย
  • ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางนั้นเป็นระดับที่ 2 ที่ทำให้เกิดอาการหรือเป็นการขัดขวางสัญญาณไฟฟ้าหัวใจส่วนปลายจึงต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ แต่ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางระดับที่ 2 นั้นไม่ทำให้เกิดอาการหรือเป็นการขัดขวางสัญญาณไฟฟ้าหัวใจส่วนต้นก็ไม่ต้องใช้เครื่องกระตุ้นหัวใจ
  • ถ้าสัญญาณไฟฟ้าหัวใจที่ถูกขัดขวางนั้นเป็นระดับที่ 3 แม้ว่าเกิดจากการเพิ่มขึ้นของกระแสประสาทวากัสชั่วคราวก็ยังต้องใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ

ดังนั้นถ้ามีภาวะสัญญาณไฟฟ้าหัวใจถูกขัดขวางหรือเอวีบล็อก คุณและแพทย์จำเป็นต้องพิจารณาปัจจัยเหล่านี้เพื่อการตัดสินใจที่ถูกต้องว่าจะใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหรือไม่ และโชคดีที่การรวบรวมข้อมูลที่จำเป็นในการพิจารณานั้นทำได้ค่อนข้างรวดเร็วและตรงไปตรงมา มีบางครั้งเท่านั้นที่ต้องทำการศึกษาสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจเพิ่มเติม

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่