ฝีคัณฑสูตร หรือฝีทวารหนัก หรือฝีที่ก้น (Anorectal abscess, Anorectal fistula, Perianal abscess)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 16, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

ความหมาย

ฝีคัณฑสูตรเฉียบพลัน (Anorectal abscess) เป็นภาวะที่มีอาการอักเสบเป็นหนองบริเวณฝีเย็บและทวารหนักหรือฝีที่เกิดรอบๆ ก้น

ฝีคัณฑสูตรเรื้อรัง (Anorectal fistula) เป็นรูติดต่อที่เป็นท่อระหว่างรูเปิดภายนอก ผิวหนังของทวารหนักถึงรูเปิดภายในทวารหนัก บางคนเรียก ฝีทะลุทวารหนัก

สาเหตุ

ฝีคัณฑสูตรเฉียบพลัน เป็นการติดเชื้อเฉพาะที่ของเนื้อเยื่อรอบทวารหนัก เนื่องจากมีการอุดตันของต่อมภายในผนังของทวารหนัก ซึ่งอยู่ระหว่างกล้ามเนื้อหูรูดชั้นนอกและชั้นใน เชื้อที่เป็นต้นเหตุเกือบทั้งหมดเป็นเชื้อที่อยู่ตามปกติในอุจจาระ ได้แก่ E.coli, Bacteria, Peptostreptococcal หรืออาจเกิดจากการระคายเคืองที่ลำไส้จากสิ่งแปลกปลอม จากอุบัติเหตุ มะเร็ว และการฉายรังสี อาจเรียกชื่อตามตำแหน่งที่มีหนองขังอยู่ เช่น Perianal abscess, Submucous abscess

ฝีคัณฑสูตรเรื้อรัง เป็นการติดเชื้อเรื้อรังที่เกิดจากการเป็นฝีรอบทวารหนักมาก่อน และรักษายังไม่ดีพอ จึงทำให้แผลหายแล้วแต่มีการอักเสบอยู่ หรือเป็นฝีแล้วฝีแตก เกิดเป็นท่อหรือรูเปิดของหนอง หรืออาจเกิดจากวัณโรค มะเร็ว สิ่งแปลกปลอม หรือได้รับอุบัติเหตุจากภายนอกทะลุเข้าทวารหนัก

พยาธิสรีรภาพ

ฝีคัณฑสูตรมีพยาธิสภาพตามตำแหน่งที่เป็น เมื่อเป็นฝีรอบรูทวารหนักเกิดจากการติดเชื้อในขุมขน ต่อมไขมัน และก้อนเลือดข้างๆ ทวารหนัก เมื่อเป็นฝีรอบๆ ลำไส้ตรงเกิดจากการติดเชื้อของต่อมที่ทวารหนักจากภายในช่องทวารหนักไปยังชั้นเยื่อบุใต้ผิวหนัง เมื่อเป็นฝีที่ใต้เยื่อบุมักพบหลังฉีดยารักษาริดสีดวงทวาร เมื่อเป็นฝีในช่องเชิงกรานรอบลำไส้ตรงเกิดจากการติดเชื้อแพร่กระจายมาจากฝีในช่องเชิงกราน

ต่อมในผนังของทวารหนัก เป็นต่อมที่บุด้วยเซลล์ที่สร้างน้ำเมือกหล่อลื่นช่องทวารหนักให้เปียกชื้อเพื่อช่วยให้อุจจาระผ่านได้ง่าย และเป็นบริเซณที่มีเลือดมาเลี้ยงน้อย ดังนั้นเมื่อไรที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียจะทำให้เชื้อแพร่พันธุ์ได้ง่ายและกลายเป็นหนองอย่างรวดเร็ว เชื้อจะแพร่กระจายอยู่รอบทวารหนักทำให้เป็นฝี มีการอักเสบรอบๆ ทวารหนัก มีอาการบวมแดง กดเจ็บ ซึ่งอาจคิดว่าเป็นริดสีดวงทวารหนัก ฝีอาจเกิดบริเวณหูรูดทวารหนัก บริเวณแก้มก้น ซึ่งอาจเป็นโพรงหนองใหญ่มาก บางรายเชื้ออาจกระจายเข้าสู่ช่องท้องหรือแตกทะลุผิวหนังตรงบริเวณแก้มก้น

อาการ

มีอาการปวดบริเวณทวารหนัก คลำรอบๆ ทวารหนักรู้สึกอุ่น เห็นอาการบวม แดง รู้สึกร้อน ปวด บริเวณที่เป็นก้อนฝี

การวินิจฉัยโรค

ฝีคัณฑสูตรเฉียบพลัน ผู้ป่วยมาด้วยอาการสำคัญ คือ ปวดก้น มีอาการอักเสบ บวม แดง ร้อนบริเวณฝี หากฝีมีขนาดใหญ่จะมีไข้ร่วมด้วย คลำบริเวณที่เป็นฝีจะพบก้อน กดดูหรือเมื่อผีแตกจะมีหนองไหลออกมาหรือมีเลือดหรือน้ำเหลืองไหลออกมา หากมีฝีที่แก้มก้นจะทำให้แก้มก้นบวม แดง และแข็ง อาจมีอาการปวดก้นและปวดถ่ายอุจจาระ

ฝีคัณฑสูตรเรื้อรัง ผู้ป่วยมีประวัติเคยเป็นฝีรอบๆ ทวารหนัก และเป็นซ้ำที่ตำแหน่งเดิมหรือตำแหน่งใหม่ มีหนองหรือน้ำเหลืองไหล อาจมีอาการปวด คลำพบก้อนแข็งๆ บริเวณภายนอกรอบๆ ทวารหนัก มีน้ำเหลืองหรือหนองซึมออกมา ตรวจคลำภายในทวารหนักด้วยนิ้วมืออาจจะพบรูเปิดภายในช่องทวารหนัก

การรักษา

รักษาโดยการผ่าตัดเปิดโพรงหนองและระบายหนองออก (Incision & drainage) ล้างให้หนองหมด จนกว่าแผลจะตื้นและหาย เพื่อป้องกันหนองแตกเองและกลายเป็นรูทะลุติดต่อกับทวารหนัก (Fistula-in-ano) หากเป็นเรื้อรังรักษาโดยการผ่าตัดเปิดระบายบริเวณแผล (Fistulotomy) ซึ่งมีรูติดต่อกันให้เป็นแผลปิด หรือ ผ่าตัดเลาะทางติดต่อกันออก (Fistulectomy) โดยเลาะเนื้อเยื่อที่อยู่โดยรอบช่องที่ติดต่อถึงกันออกให้หมด

การพยาบาล

ให้อาหารอ่อนรสไม่จัด มีกากใยเพียงพอเพื่อป้องกันการเบ่งถ่ายอุจจาระ ให้ดื่มน้ำให้เพียงพอ ให้ยาแหน็บ ดูแลสุขอนามัยบริเวณก้นและร่างกายให้สะอาด โดยเฉพาะบริเวณทวารหนักและฝีเย็บทุกครั้งหลังถ่ายอุจจาระเพื่อป้องกันการเกิดแผลรอบๆ และการติดเชื้อ ระวังอย่าให้ท้องผูก หลังผ่าตัดให้รักษาความสะอาดบริเวณแผลผ่าตัด โดยสอนผู้ป่วยให้นั่งแช่ก้นในน้ำอุ่นภายหลังถ่ายอุจจาระ และเช้า-เย็น ครั้งละ 15 นาที วันละ 2 ครั้ง เพื่อไม่ให้มีเศษอุจจาระคั่งค้างอยู่บริเวณแผล จนกว่าแผลจะหาย ทำแผลด้วยเทคนิคสะอาดปลอดเชื้อและติดตามดูการหายของแผลระวังอย่าให้ท้องผูกหรือท้องเสีย

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่