เป็นนิ่วในถุงน้ำดีได้อย่างไร ( ทำไมถึงต้องเป็นเรา ! )

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มี.ค. 8, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที

นิ่วในถุงน้ำดีมีลักษณะเหมือนก้อนหินที่ฟอร์มขึ้นภายในถุงน้ำดี อาจมีขนาดเล็กหรือใหญ่ ก้อนเดี่ยว สองสามก้อน หรือมากเป็นร้อย

การเกิดนิ่วนั้น หลังจากการวิจัยอย่างหนักหน่วงก็ทราบได้ว่า เกิดจากการตกผลึกของตะกอนของสารที่ละลายอยู่ในน้ำดีนี่เอง  ซึ่งตัวหลักก็จะเป็นคอเลสเตอรอล และเม็ดสีที่เกิดจากการแตกของเม็ดเลือดแดง เมื่อมาประกอบกับการดูดน้ำออกในถุงน้ำดี ความเข้มข้นของสารละลายก็เพิ่มขึ้นอย่างช่วยไม่ได้ จนน้ำที่เหลือทนอุ้มคอเลสเตอรอลหรือเม็ดสีที่ข้นคลั่กไม่ไหว การเกิดนิ่วก็จะเริ่มขึ้น

ในบางครั้งปรากฏการณ์นี้ก็มีตัวเร่งให้เกิดง่ายขึ้นครับ เช่น การติดเชื้อในทางเดินน้ำดี พยาธิ ไข่พยาธิ ซึ่งทำตัวเป็นก้อนตั้งต้นและมีผลึกตกตะกอนมาเกาะให้ใหญ่โตเป็นก้อนนิ้วในที่สุด

ความไม่ปกติของถุงน้ำดีก็เป็นตัวช่วยที่มีบทบาทสำคัญไม่น้อย ถุงน้ำดีที่บีบตัวไม่ดีทำให้มีน้ำดีตกค้างอยู่มากถุงน้ำดีของบางท่านก็มีรูปร่างประหลาด เช่น มีรอยกิ่วพับภายใน ( นึกภาพนาฬิกาทรายนะครับ ) ทำให้การไหลเวียนน้ำดีไม่ราบรื่น ชะงักงัน เกิดนิ่วได้ง่ายเช่นกัน

นิ่วมักเกิดในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายครับ โดยเฉพาะในอายุที่มากขึ้น ในตะวันตกเมื่อนำคนอายุ 60 ปีมาทำอัลตราซาวนด์ช่องท้องด้านบน ก็จะพบนิ่วในถุงน้ำดีได้ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ในผู้ชาย และ 20 เปอร์เซ็นต์ในผู้หญิง ในคนไทยอุบัติการณ์น่าจะน้อยกว่านี้ครับ แต่ยังไม่มีตัวเลขชัดเจน จะเห็นได้ว่าเชื้อชาติก็มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย ไม่ว่าจะเป็นปัจจัยทางพันธุกรรมหรือสิ่งแวดล้อม เช่น วัฒนธรรมการกินอาหาร ผมเคยต้องทำผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดีในพี่น้องของครอบครัวเดียวกันหลายครอบครัว มีครอบครัวหนึ่งที่พี่ ๆ มาตรวจและรับการรักษาเพราะมีอาการจุกแน่น สุดท้ายน้องคนสุดท้องซึ่งไม่มีอาการ รู้สึกร้อนตัวเพราะพี่เป็นทุกคน เลยมาลองตรวจดูด้วย กลับพบนิ่วเป็นจำนวนมากที่สุด บ้านนี้เลยมาทำผ่าตัดครบทุกคน

โรคที่ทำให้เม็ดเลือดแดงแตกง่าย เช่น ธาลัสซีเมีย เป็นปัจจัยสำคัญสำหรับการก่อให้เกิดนิ่วที่เกิดจากเม็ดสีของเม็ดเลือดแดง ปัจจัยนี้พบบ่อยในคนไทย โดยเฉพาะทางภาคอีสานและภาคเหนือ และอาจซ่อนเร้น มองจากภายนอกไม่รู้ นอกจากตรวจเลือดดูจึงจะได้รู้ ผู้ป่วยเหล่านี้จะเป็นนิ่วสีดำ ซึ่งต่างจากสีทองของนิ่วคอเลสเตอรอล มีแคลเซียมเป็นองค์ประกอบสูง และเริ่มเป็นตั้งแต่อายุยังน้อย บางรายเริ่มมีนิ่วตั้งแต่อายุเพียง 10 ขวบ

ผู้ป่วยที่อ้วนหรือมีน้ำหนักตัวลดเร็ว ตั้งครรภ์ หรือใช้ยาหรือฮอร์โมนบางชนิด การอดอาหารบ่อย ๆ ก็อาจเป็นปัจจัยเสริมให้เป็นนิ่วได้ง่ายขึ้นด้วยครับ

การดื่มน้ำไม่สะอาดจึงไม่เกี่ยวข้องกับการเกิดนิ่วในถุงน้ำดี อย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่น่าจะไปเกี่ยวกับอาการท้องเสีย ท้องร่วงแทนเสียมากกว่า

นิ่วในถุงน้ำดีจึงอาจแบ่งได้ใหญ่ ๆ เป็น 2 ชนิด ได้แก่ นิ่วคอเลสเตอรอล  นิ่วชนิดนี้มีสีออกเหลืองทอง มักเป็นในชาวตะวันตกมากกว่าคนไทยครับ ( พบได้ถึง 80 เปอร์เซ็นต์ของนิ่วในถุงน้ำดีในชาวอเมริกัน) มีองค์ประกอบเป็นคอเลสเตอรอล ไม่มีหินปูน จึงมักตรวจไม่พบจาการเอกซเรย์ธรรมดา อีกชนิดเป็น นิ่วเม็ดสี ซึ่งเป็นสารที่มาจากเม็ดเลือดแดงจับกับแคลเซียม นิ่วชนิดนี้มักเห็นได้จากการเอกซเรย์ธรรมดา

นิ่วในคนไทยส่วนใหญ่มีองค์ประกอบทั้งสองอย่างร่วมกัน ถ้ามีเม็ดสีเป็นองค์ประกอบส่วนใหญ่ นิ่วก็จะมีสีเข้มจนถึงดำ แข็ง และเอกซเรย์เห็นชัดเจน นิ่วที่มีคอเลสเตอรอลมากสีก็จะออกไปทางน้ำตาลอ่อนจนเป็นเหลืองทองเหมือนผลึกใส ชนิดของนิ่วมีความสำคัญ เพราะพบว่าเฉพาะนิ่วคอเลสเตอรอลเท่านั้นที่อาจรักษาโดยใช้ยาหรือวิธีที่ไม่ต้องผ่าตัดได้

โดยสรุปจะพบว่า บางสาเหตุเราคงป้องกันได้ เช่น การที่ลดอาหารไขมันสูง ควบคุมน้ำหนักตัว จะได้ไม่อ้วน ลดโอกาสเสี่ยงต่อนิ่วคอเลสเตอรอล กินอาหารที่มีกากใยสูง ผักและผลไม้สด ลดอาหารไขมันสัตว์   เนย มาร์การีน และอาหารทอดในน้ำมัน ควรออกกำลังกายสม่ำเสมอ ปรึกษาแพทย์เมื่อจะใช้ยาหรือฮอร์โมน ไม่ซื้อรับประทานเอง อย่างไรก็ตามการแก้ไขพันธุกรรม เชื้อชาติ หรือชะลออายุไม่ให้เพิ่มขึ้นคงทำได้ยากนะครับตรงส่วนนั้นคงต้องรับสภาพไป แล้วไปแก้ไขเมื่อเกิดนิ่วขึ้นอีกทีภายหลัง

คุณสามารถอ่านข้อมูลดีๆมีประโยชน์แบบนี้ได้เพิ่มเติมที่หนังสือ "นิ่วในถุงน้ำดี" โดยรองศาสตราจารย์นายแพทย์พัฒน์พงศ์ นาวีเจริญ จากสำนักพิมพ์อมรินทร์สุขภาพ เพื่อสนับสนุนผู้แต่ง 

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

นิ่วเกิดจากสาเหตุใดได้บ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
โรคนิ่วในถุงน้ำดีเกิดจากสาเหตุรัยบ้าง
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่