Mannitol (แมนนิทอล)

เผยแพร่ครั้งแรก 27 พ.ค. 2019 อัปเดตล่าสุด 11 ก.พ. 2020 ตรวจสอบความถูกต้อง 24 พ.ค. 2019 เวลาอ่านประมาณ 3 นาที

Mannitol เป็นยาในกลุ่มยาขับปัสสาวะ ใช้ในผู้ป่วยโรคไตวาย และใช้ลดความดันในกระโหลกศีรษะ (เช่น จากภาวะสมองบวม) และความดันลูกตา (เช่น จากการใช้ยา การเกิดต้อ) ใช้เป็นสารสวนล้างและสารตรวจสอบการทำงานของไต กลไกการออกฤทธิ์ของยา คือ ยาเพิ่มปริมาณการขับออกของปัสสาวะโดยยับยั้งการดูดกลับของน้ำและอิเล็กทรอไลต์ที่ท่อไต เพิ่มความดันออสโมติกในกระแสเลือด ทำให้น้ำถูกแพร่ออกจากเนื้อเยื่อกลับเข้าสู่หลอดเลือดและถูกขับออกทางปัสสาวะได้ จึงเป็นการลดปริมาณของเหลวในร่างกาย ทำให้ความดันในอวัยวะลดลง

Mannitol สำหรับใช้ทางหลอดเลือด จัดอยู่ในกลุ่มยาอันตราย ตามการจำแนกโดยคณะกรรมการอาหารและยา มีจำหน่ายเฉพาะร้านยาแผนปัจจุบันที่มีเภสัชกรชั้นหนึ่งควบคุมการขายยา ต้องมีการจัดทำบัญชียาอันตราย และสำหรับบุคคลทั่วไปเภสัชกรสามารถจำหน่ายยาและให้คำแนะนำในการใช้ยาได้ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ใบสั่งของผู้ประกอบวิชาชีพฯ รูปแบบยาที่มีวางจำหน่ายในประเทศไทย ได้แก่

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่วันนี้ ที่คลินิกหรือรพ. ใกล้บ้านคุณ เริ่มต้นที่ 474 บาท ลดสูงสุด 1010 บาท

จองผ่าน HD ประหยัดกว่า / จ่ายทีหลังได้ / ผ่อน 0% ได้ / พร้อมแอดมินคอยตอบทุกคำถาม!

195
  • รูปแบบยาสำหรับให้ผ่านหลอดเลือดดำ Mannitol ความเข้มข้น 20% โดยสามารถนำมาปรับความเข้มข้นของยาลงได้ตามต้องการ

ข้อบ่งใช้ของยา Mannitol

โรคที่เป็นข้อบ่งใช้ของยานี้ ได้แก่

  • ภาวะสมองบวม เพื่อลดระดับความดันในกระโหลกศีรษะ
  • ลดความดันในลูกตา
  • ไตวาย ระยะปัสสาวะออกน้อย
  • ตรวจการทำงานของไต
  • ใช้เป็นสารชะล้างท่อปัสสาวะในการผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะ (TURP)

ขนาดและวิธีการใช้ยา Mannitol

Mannitol มีขนาดและวิธีการใช้ตามข้อบ่งใช้ ดังนี้

  • ภาวะสมองบวม และเพื่อลดความดันในกระโหลกศีรษะ (ใช้ Mannitol ความเข้มข้น 15-25%*)
    • ขนาดการใช้ยาในผู้ใหญ่ ขนาด 0.25-2 กรัมของ Mannitol ต่อน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม ค่อยให้ยาผ่านหลอดเลือดดำเป็นเวลา 30-60 นาที
    • ขนาดการใช้ยาในเด็ก ขนาด 1-2 กรัมของ Mannitol ต่อน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม ค่อยให้ยาผ่านหลอดเลือดดำเป็นเวลา 30-60 นาที
  • ลดความดันในลูกตา (ใช้ Mannitol ความเข้มข้น 15-25%*)
    • ขนาดการใช้ยาในผู้ใหญ่ ขนาด 0.25-2 กรัมของ Mannitol ต่อน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม ค่อยให้ยาผ่านหลอดเลือดดำเป็นเวลา 30-60 นาที
    • ขนาดการใช้ยาในเด็ก ขนาด 1-2 กรัมของ Mannitol ต่อน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม ค่อยให้ยาผ่านหลอดเลือดดำเป็นเวลา 30-60 นาที
    • ในการใช้ยาเพื่อลดความดันลูกตาก่อนผ่าตัด ควรให้ยาก่อนการผ่าตัด 1-1.5 ชั่วโมง
  • ไตวาย ระยะปัสสาวะออกน้อย (ใช้ Mannitol ความเข้มข้น 10-25%*)
    • ขนาดการใช้ยาในผู้ใหญ่ ขนาด 50-200 กรัมของ Mannitol ค่อยให้ยาผ่านหลอดเลือดดำเป็นเวลา 24 ชั่วโมง โดยปรับอัตราเร็วของการให้ยาเพื่อรักษาปริมาณการขับปัสสาวะออกอย่างน้อย 30-50 มิลลิลิตรต่อชั่วโมง
    • ขนาดการใช้ยาในเด็ก ขนาด 0.25-2 กรัมของ Mannitol ต่อน้ำหนักตัวเป็นกิโลกรัม
  • ตรวจการทำงานของไต
    1. ใช้ Mannitol 20% ขนาด 100 มิลลิลิตร ละลายด้วย sodium chloride สำหรับฉีด จำนวน 180 มิลลิลิตร หรือ ใช้ Mannitol 10% ขนาด 200 มิลลิลิตร ละลายด้วย sodium chloride สำหรับฉีด จำนวน 80 มิลลิลิตร
    2. ได้สารละละลายความเข้มข้น 7.2 ปริมาตร 280 มิลลิลิตร
    3. ให้ยาผ่านหลอดเลือดดำในอัตรา 20 มิลลิลิตรต่อนาที
    4. เก็บปัสสาวะเพื่อตรวจหาปริมาณ Mannitol ที่พบในปัสสาวะ เพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพการทำงานของไต
  • ใช้เป็นสารชะล้างท่อและกระเพาะปัสสาวะในการผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านท่อปัสสาวะ (TURP) ขนาดการใช้ยาในผู้ใหญ่ ใช้ Mannitol ความเข้มข้น 2.5-5% ในการสวนล้างกระเพาะปัสสาวะ

*ในประเทศไทยมียา Mannitol วางจำหน่ายในรูปแบบความเข้มข้น 20% แต่ในต่างประเทศมีวางจำหน่ายที่ความเข้มข้นสูงกว่านี้ ความเข้มข้นที่บอกในขนาดและวิธีการใช้ยา เป็นความเข้มข้นที่ใช้กันทั้งหมด เป็นสากล

ข้อควรระวังในการใช้ Mannitol 

  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยเลือดคั่งในปอด และปวดบวมน้ำ
  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยเลือดคั่งในสมอง
  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยหัวใจล้มเหลว
  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยภาวะบวมน้ำที่มีความผิดปกติของหลอดเลือด
  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยปัสสาวะไม่ออก เนื่องจากโรคไตระดับรุนแรง
  • ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยภาวะขาดน้ำ
  • ควรระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยภาวะของเหลวในร่างกายต่ำ
  • ควรระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยทางเดินปัสสาวะอุดกั้น
  • ควรระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยสตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตร

ผลข้างเคียงของการใช้ Mannitol

ข้อควรทราบอื่นๆของยา Mannitol

  • ยาถูกจัดอยู่ในกลุ่ม category C ตามดัชนีความปลอดภัยการใช้ยาในหญิงตั้งครรภ์ (Pregnancy Safety Index) ควรใช้ยานี้เฉพาะเมื่อแพทย์มีความเห็นว่า ผู้ป่วยจะได้รับประโยชน์จากยามากกว่าความเสี่ยงรุนแรงที่จะเกิดขึ้นต่อทารกในครรภ์
  • ระวังการใช้ยานี้ร่วมกับยาไซโคลสปอริน (cyclosporin) เนื่องจากทำให้พิษของยา cyclosporin ต่อไตรุนแรงขึ้น
  • การใช้ยา Mannitol อยู่ภายใต้การการควบคุมดูแลของแพทย์ เนื่องจากเป็นยาที่ต้องให้ผ่านหลอดเลือดดำ
  • ยา Mannitol ให้ผ่านหลอดเลือดดำเท่านั้น ห้ามให้ยาทางกล้ามเนื้อหรือใต้ผิวหนัง และห้ามเติม Mannitol ลงในเลือดที่ใช้สำหรับการให้เลือด
  • ควรติดตามระดับความผิดปกติอิเล็กทรอไลต์และระดับของเหลวในร่างกายที่อาจเกิดขึ้น เนื่องจากการให้ Mannitol ที่มากเกินไปอาจทำให้มีการขับปัสสาวะออกมากเกิน ส่งผลให้เกิดภาวะโซเดียมในกระแสเลือดต่ำได้ จึงควรมีการติดตามระดับโซเดียมและโพแทสเซียมในระหว่างที่มีการให้ยากับผู้ป่วย
  • ยานี้แนะนำให้เก็บรักษาที่อุณหภูมิ 25-30 องศาเซลเซียส

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน ผู้อ่านไม่ควรเลือกใช้ยาเองจากการอ่านบทความ ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยาทุกครั้ง เพราะแต่ละท่านอาจมีสาเหตุของโรค โรคประจำตัว และประวัติการรักษาที่ต่างกัน ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน


3 แหล่งข้อมูล
กองบรรณาธิการ HD มุ่งมั่นตั้งใจให้ผู้อ่านได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง โดยทำงานร่วมกับแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ รวมถึงเลือกใช้ข้อมูลอ้างอิงที่น่าเชื่อถือจากสถาบันต่างๆ คุณสามารถอ่านหลักการทำงานของกองบรรณาธิการ HD ได้ที่นี่
WebMD., Mannitol 20 % Intravenous Solution in https://www.webmd.com/drugs/2/drug-149415/mannitol-20-intravenous/details., April 2019.
RxList, Mannitol IV in https://www.rxlist.com/mannitol-iv-drug.htm#indications., April 2019.
MIMS Thailand, Mannitol in https://www.mims.com/thailand/drug/info/mannitol?mtype=generic., April 2019.

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าบทความนี้มีประโยชน์มากแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

มีคำถามเพิ่มเกี่ยวกับยานี้? ถามคุณหมอของเราทางออนไลน์ได้เลย

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลส่วนตัวของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวิดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รอยโรค (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่ดูไฟล์ได้
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เข้าถึงได้

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม