การดูแลโรคร่วมอื่น ๆ ในผู้ป่วยสมองเสื่อม

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ก.พ. 11, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

ประชากรผู้สูงอายุที่มีมากขึ้นทำให้การเจ็บป่วยที่พบในผู้สูงอายุพบได้มากขึ้นตามลำดับ ภาวะหนึ่งที่เป็นปัญหาสำคัญในผู้สูงอายุได้แก่ ภาวะสมองเสื่อม ซึ่งนอกจากผู้ป่วยจะมีปัญหาด้านความจำพฤติกรรมและอารมณ์แล้ว ผู้ป่วยสมองเสื่อมซึ่งมักเป็นผู้สูงอายุมักมีการเจ็บป่วยอื่น ๆ ที่เกิดร่วมกัน ซึ่งมีผลต่อการดำเนินโรคของภาวะสมองเสื่อม เนื่องจากผู้ป่วยมีโรคร่วมที่ไม่ได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม ความจำและความสามารถของผู้ป่วยจะลดลงเร็วกว่าผู้ป่วยสมองเสื่อมทั่วไป นอกจากนั้นโรคร่วมนั้นยังมีผลต่อการเจ็บป่วยและการเสียชีวิต ดังนั้น การตรวจค้นและดูแลโรคร่วมเหล่านี้อย่างมีประสิทธิภาพและเหมาะสม ไม่มากหรือน้อยไป มีเป้าหมายของการตรวจค้นและการดูแลรักษาที่บางครั้งอาจแตกต่างจากผู้ป่วยสูงอายุทั่วไป มีผลต่อคุณภาพชีวิต การเปลี่ยนแปลงของการรู้คิด ภาวะทุพพลภาพและการเสียชีวิตของผู้ป่วย

การดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อม ควรได้รับการดูแลในด้านต่าง ๆ ดังนี้

  • การรู้คิด ความจำ : การใช้ยา และไม่ใช้ยา
  • พฤติกรรมและอารมณ์ : การใช้ยา และไม่ใช้ยา
  • กิจวัตรประจำวัน
  • ความปลอดภัย : การใช้ยา สิ่งแวดล้อม พฤติกรรม
  • สุขภาพทั่วไป : โภชนาการ หัวใจและหลอดเลือด มะเร็ง
  • ผลกระทบต่อผู้ดูแล
  • ประเด็นที่เกี่ยวกับกฎหมาย
  • การดูแลในระยะท้ายของชีวิต

เนื่องจากการเจ็บป่วยบางอย่าง  พบได้มากขึ้นในผู้ป่วยสมองเสื่อม  ร่วมกับการที่ผู้ป่วยกลุ่มนี้ มีอายุที่มาก โรคร่วมพบในผู้สูงอายุ จึงมากตามมาด้วยในที่นี้แบ่งหัวข้อโรคร่วมในผู้ป่วยสมองเสื่อม  ที่อาจมีลักษณะหรือการดูแลที่แตกต่างจากทั่วไปหรือมีข้อผิดพลาดที่พบได้บ่อย  ออกเป็นดังนี้

โรคความดันโลหิตสูง  โรคเบาหวานและโรคหัวใจ

เป้าหมายในการควบคุมภาวะเหล่านี้  มีความแตกต่างไปจากการดูแลในผู้ใหญ่ทั่วไป

การตรวจคัดกรองโรค

การตรวจสุขภาพว่าจะตรวจหาโรคอะไรบ้าง  จำเป็นต้องคำนึงถึงภาวะสมองเสื่อม  ทุพพลภาพ  คุณภาพชีวิต  และช่วงอายุขัยที่เหลืออยู่ของผู้ป่วยด้วย

อาการปวด

ผู้ป่วยสมองเสื่อมมีโอกาสเกิดความเจ็บปวดได้จาก  หลายสาเหตุ เช่น ท้องผูก  ติดเชื้อ  ทำให้ไม่สบายตัว  นั่ง  นอนในท่าเดิมๆ  เสื้อผ้า  รองเท้ารัด  มีแผลกดทับ  ขาดสารอาหาร  ฟันหัก  ฟันปลอมไม่พอดี  แผลที่เหงือก  ฟันผุ  กระดูกหัก  มะเร็ง  ติดเชื้อ  อัมพฤกษ์  กระดูกหลังเสื่อม  และข้อเสื่อม

ผู้ป่วยสมองเสื่อมที่มีความเจ็บปวด มักได้รับการตระหนักและได้รับการรักษาน้อยกว่าที่ควร โดยเฉพาะในคนที่ไม่สามารถสื่อสารได้ ถ้ายิ่งประเมินอาการเจ็บปวดได้อย่างถูกต้อง เชื่อถือได้ การควบคุมอาการปวดก็จะยิ่งมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ยาแก้ปวดบางชนิดอาจกระตุ้นการซึมสับสน หากควบคุมอาการปวดได้ไม่ดี ก็อาจทำให้ผู้ป่วยทนทุกข์ทรมานและกระตุ้นการเกิดอาการซึม สับสนได้เช่นเดียวกัน

การประเมินอาการปวดในผู้ป่วยสมองเสื่อม

อาจสังเกตได้จากพฤติกรรมเปลี่ยนแปลง เช่น หงุดหงิด กระสับกระส่าย ทำอะไรซ้ำๆ เดินไปๆมาๆ อารมณ์เปลี่ยนแปลง การแสดงออกทางกายและทางเสียง ตะโกน กรีดร้อง ร้องไห้ อาการที่พบจากการตรวจร่างกาย เช่น แผลกดทับ ข้ออักเสบ ความดัน ชีพจรเปลี่ยนแปลง เหงื่อตก หายใจ เสียงดัง ไม่ยอมกิน เบื่ออาหาร การเคลื่อนไหวลดลง ท้องโตขึ้น (ในกรณีท้องผูก ปัสสาวะไม่ออก) โดยปกติการประเมินอาการปวดในผู้ป่วยกลุ่มนี้ให้ถามเพียงสั้นๆ เช่น ใช่ ไม่ใช่ พยายามใช้คำที่หลากหลาย เช่น เจ็บ ปวด ยอก เคล็ด ฯลฯ และใช้การสังเกตจากภาษากายช่วย สีหน้า การเกร็งตัว การเอามือปัดป้อง สะดุ้ง หากผู้ป่วยมีปัญหาด้านการสื่อสาร อาจให้ผู้ป่วยชี้บริเวณที่เจ็บ หรืออาจใช้รูปประกอบในการสื่อกับผู้ป่วย

การประเมินและการควบคุมอาการปวดในผู้ป่วยสมองเสื่อมนั้นมีโอกาสไม่ถูกต้องได้จากหลายสาเหตุ ได้แก่

  • การรับรู้การปวดของผู้ป่วยแต่ละคน อาจแตกต่างกัน
  • เชื่อว่าอาการปวดคู่กับผู้สูงอายุอยู่แล้ว
  • ผู้ป่วยไม่สามารถอธิบายความรู้สึกหรืออาการได้
  • ต้องได้รับการเตือนในการกินยา และไม่ทราบว่ากินยาทำไม
  • บุคลากรทางการแพทย์กลัวว่ายาจะทำให้ผู้ป่วยสับสน หรือคิดว่าผู้ป่วยอาจไม่ค่อยรับรู้การเจ็บปวด
  • ความเชื่อที่ว่ายาแก้ปวดทำให้เกิดการเสพติด

กลุ่มอาการสูงอายุในผู้ป่วยสมองเสื่อม

ผู้ป่วยสมองเสื่อมนอกจากเป็นผู้ป่วยที่อายุมากแล้ว ยังเป็นผู้ที่มีปัญหาในเรื่องความจำ พฤติกรรม และอารมณ์ ทำให้มีความเสี่ยงของการเกิดกลุ่มอาการสูงอายุต่างๆได้ เช่น

  1. มีโอกาสหกล้มเพิ่มขึ้นและอาจตามมาด้วยกระดูกหัก ต้องนอนติดเตียงได้
  2. มีโอกาสการเกิดอาการซึม สับสนเฉียบพลันได้ง่าย เมื่อติดเชื้อได้รับยาที่มีผลกระทบต่อระบบประสาท หรือมีความผิดปกติของเกลือแร่ในร่างกายตลอดจนสาเหตุเพียงเล็กน้อยก็สามารถกระตุ้นให้ผู้ป่วยสมองเสื่อมเกิดอาการซึม สับสนได้ เช่น การย้ายที่นอน
  3. อาการเบื่ออาหารและน้ำหนักลด ผู้ป่วยสมองเสื่อมอาจมีน้ำหนักลดได้จากหลายสาเหตุ เช่น
  • การกลืนลำบาก
  • ไม่สามารถประสานการเคี้ยวและการกลืน
  • ไม่สามารถผลักก้อนอาหารจากในช่องปากและคอหอย สู่หลอดอาหารได้
  • ยารักษาความจำหรือยาอื่นๆ ที่ผู้ป่วยได้รับ อาจทำให้เบื่ออาหารหรือมีคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสียได้
  • มีความไม่สบายกายบางอย่าง เช่น ฟันโยก แผลที่ปาก เหงือกอักเสบ
  • ท้องผูก
  • ความชอบของชนิดอาหารเปลี่ยนไป
  • ไม่มีผู้ดูแล เช่น ผู้ป่วยสมองเสื่อมที่อยู่บ้านคนเดียว อาจมีปัญหาในการเตรียมอาหาร หรือผู้ป่วยที่ไม่มีคนอยู่ด้วยในช่วงเวลากลางวัน แต่เตรียมอาหารไว้ให้ อาจไม่ได้กินอาหารที่ญาติเตรียมไว้ให้
  • ภาวะอื่นๆที่พบได้ในผู้สูงอายุทั่วไป เช่น มะเร็ง วัณโรคปอด

นอกจากนี้ ผู้ป่วยสมองเสื่อมยังมีปัญหาบางอย่างที่อาจต้องได้รับการดูแลควบคู่กันไปด้วย เช่น อาการชัก ปัญหาสุขภาพในช่องปาก การมองเห็น การได้ยิน หรือโรคต่างๆที่เกิดร่วมกัน เช่น โรคพาร์คินสัน โรคมะเร็ง โรคกล้ามเนื้อและข้อ รวมถึงประเด็นการดูแลในระยะท้ายของชีวิตผู้ป่วยอีกด้วย

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "รู้จริงและเข้าใจ สุขภาพผู้สูงวัยและภาวะสมองเสื่อม" โดยรองศาสตราจารย์ นายแพทย์วีรศักดิ์ เมืองไพศาล ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ระบบประสาท และภาวะสมองเสื่อม ปรับปรุงและเพิ่มเติมเนื้อหาจากหนังสือ "สุขภาพดีสมใจ ในวัยสูงอายุ" จากสำนักพิมพ์ซีเอ็ด

 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่