Doctor men
เขียนโดย
กภ.ธีรวิทย์ วิโรจน์วิริยะกุล นักกายภาพบำบัด
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HONESTDOCS

หมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม (Degenerative disc disease)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 9 ก.ค. 2019 รีวิวเมื่อวันที่ 26 มิ.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 487,383 คน

หมอนรองกระดูกสันหลัง เป็นโครสร้างสำคัญที่ช่วยลดแรงกระทำที่เกิดขึ้นกับกระดูกสันหลัง และยังช่วยให้การเคลื่อนไหวไปในทิศทางของลำตัวเป็นไปได้อย่างสมบูรณ์ นอกจากนี้ยังวางจัวอยู่ใกล้กับเส้นประสาทที่ออกมาจากจากไขสันหลัง ดังนั้นหากเกิดความผิดปกติขึ้นจึงส่งผลให้เกิดปัญาหาสุขภาพได้อย่างมาก

หมอนรองกระดูกสันหลังคืออะไร?

กระดูกสันหลังของมนุษย์ประกอบไปด้วยกระดูกสันหลังสามระดับใหญ่ๆ ได้แก่ กระดูกสันหลังส่วนคอ (Cervical spine) กระดูกสันหลังส่วนอก (Thoracic spine) และกระดูกสันหลังส่วนเอว (Lumbra spine) ในแต่ละระดับจะมีกระดูกสันหลังอยู่หลายชิ้น การที่กระดูกสันหลังมีลักษณะเป็นท่อนเล็กๆ (Segment) ช่วยให้มนุษย์สามารถเคลื่อนไหวลำตัวไปในทิศทางต่างๆ ได้สะดวก นอกจากนี้ ตรงบริเวณข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละชิ้นยังมีโครงสร้างพิเศษที่ช่วยรองรับแรงกระทำและการจายออกไป ทำให้การเคลื่อนไหวเป็นไปได้อย่างราบรื่น โครงสร้างนั้นก็คือ “หมอนรองกระดูกสันหลัง” (Intervertebral disc) นั่นเอง

โฆษณาจาก HonestDocs
🦷รีเทนเนอร์หาย หรือ จัดฟันใกล้เสร็จ? ก็ทำรีเทนเนอร์ลด 30-50% ได้

ไม่ว่าคุณจะอยากได้ "แบบใส" หรือ "แบบลวด" เราก็มีให้คุณครบจบที่เดียว เริ่มต้นเพียง 1,750 บาท เท่านั้น

%e0%b8%a3%e0%b8%b5%e0%b9%80%e0%b8%97%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%a3%e0%b9%8cadsinternal ad

หมอนรองกระดูกสันหลังเป็นโครงสร้างที่มีความพิเศษดังนี้

  1. เป็นโครงสร้างที่ไม่มีหลอดเลือดมาเลี้ยงโดยตรง (Avascular tissue) จึงทำให้การรับสารอาหารจากเลือดเป็นไปได้ยากกว่าโครงสร้างอื่นๆ
  2. สามารถแบ่งออกตามโครงสร้างได้เป็น 2 ชั้นใหญ่ๆ ภายนอกมีลักษณะเป็นแผ่นๆ เรียงซ้อนกันแน่นจนมีลักษณะแข็ง (Annulus fibrosus) ภายในเป็นโครงสร้างลักษณะคล้ายวุ้น อ่อนนุ่มกว่า (Gelatinous nucleus pulposus) โดยโครงสร้างดังกล่าว ทำให้หมอนรองกระดูกสันหลังสามารถเปลี่ยนรูปร่างได้พอประมาณเมื่อได้รับแรงบีบอัด

นอกจากนี้ ช่องหว่างระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อที่ถูกคั่นกลางโดยหมอนรองกระดูกสันหลัง จะมีเส้นประสาทสันหลัง (Spinal nerve) ลอดออกมาในทุกระดับ ดังนั้นถ้าหมอนรองกระดูกสันหลังยุบตัวลง ช่องว่างนี้ก็จะมีขนาดเล็กไปด้วย ซึ่งอาจจะก่อให้เกิดการรบกวนการทำงานของเส้นประสาท

สาเหตุและกลไกการเสื่อมของหมอนรองกระดูกสันหลัง

มีหลายงานหลายฉบับยืนยันให้เห็นถึงสาเหตุของของการเสื่อมของหมอนรองกระดูกสันหลัง (Degenerative disc disease) ว่าเป็นกลไกการเสื่อมของร่างกายตามอายุ (Normal aging process) โดยจะพบว่าการเสื่อมนี้มีสาเหตุมาจากน้ำในส่วนหมอนรองกระดูกสันหลังค่อยๆ แห้งลง (Dehydration) ซึ่งอาจเป็นผลมาจากโปรตีนที่มีคุณสมบัติช่วยอุ้มน้ำในหมอนรองกระดูกสันหลังลดลง

การลดลงของน้ำในหมอนรองกระดูกสันหลังยังส่งผลให้ความยืดหยุ่นและคุณสมับัติที่ช่วยกระจายแรงกระทำต่อตัวกระดูกสันหลังลดลงด้วย ดังนั้นเมื่อมีการเคลื่อนไหวในทิศทางที่ทำให้เกิดความตึงตัวของหมอนรองกระดูกสันหลังมากๆ เช่นการเอี้ยวลำตัวพร้อมกับก้มยกของหนักๆ จึงอาจจะทำให้โครงสร้างด้านนอกของหมอนรองกระดูกสันหลังฉีกขาด โครงสร้างที่เป็นเหมือนวุ้นด้านในทะลักออกมาด้านนอก และกดทับเส้นประสาทหรือไขสันหลัง (Disc herniation) ได้ โดยเราสามารถแบ่งรูปแบบการเคลื่อนของหมอนรองกระดูกสันหลังออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ ตามทิศทางการเคลื่อนดังนี้

  1. หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนตัวออกมาทับช่องที่เส้นประสาทไขสันหลัง (Spinal nerve) ลอดออกมา (Intraforaminal herniation)

    การเคลื่อนตัวของหมอนรองกระดูกสันหลังชั้นในลักษณะนี้มักจะพบในผู้ป่วยที่มีอายุไม่มาก มักเกิดจากการยกของหนักๆ การใช้งานกระดูกสันหลังอย่างผิดวิธีซ้ำๆ เช่น นั่งเอี้ยวตัวเป็นเวลานาน ทำกิจกรรมที่ทำให้เกิดการกระแทกแรงๆ หรือประสบอุบัติเหตุ เป็นต้น อาการแสดงที่เด่นชัดของผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้แก่ ความผิดปกติของความรู้สึกตามแนวเส้นประสาทนั้น เช่น ถ้าเส้นประสาทกระดูกสันหลังที่กดทับคือเส้นประสาทสันหลังคู่ที่ 8 อาจจะมีอาการปวดร้าวลงไปที่แขน มีอาการชา หรือรับความรู้สึกที่ผิดปกติ เช่น รู้สึกเหมือนมีเข็มแทงที่นิ้วก้อยของมือข้างที่เส้นประสาทข้างนั้นถูกกดทับ เป็นต้น
  2. หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนตัวออกมาทับเส้นประสาทไขสันหลังและไขสันหลัง (Spinal cord) บางส่วน (Posterolateral herniation)

    ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ มักจะพบอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อที่เลี้ยงโดยเส้นประสาทที่ถูกกดทับเป็นสำคัญ
  3. หมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนตัวออกมาทับไขสันหลัง (Central herniation)

    ในผู้ป่วยกลุ่มนี้มักจะพบการสูญเสียการทำงานที่ปกติของไขสันหลัง (Myelopathy) เช่น มีอาการปวดร้าวลงมาตามแขนหรือขา มีปัญหาการทรงตัว เดินลำบาก เป็นต้น

อาการของหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม

นอกจากอาการเฉพาะที่ได้ยกตัวอย่างไว้แล้วในหัวข้อข้างต้น ผู้ป่วยหมอนรองกระดูกเสื่อมมักจะมีอาการทั่วไปร่วมด้วย ซึ่งจะคล้ายกับอาการที่เกิดจากกระดูกสันหลังเสื่อม (Cervical spondylosis) เนื่องจากหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมเป็นหนึ่งสามเหตุที่สำคัญของกระดูกสันหลังเสื่อมนั่นเอง โดยอาการที่พบได้มี 3 ข้อสำคัญ ดังนี้

  1. อาการปวดตามแนวกระดูกสันหลัง เพราะความสูงของหมอนรองกระดูกสันหลังที่ลดลง มีผลทำให้ข้อต่อของกระดูสันหลังเสียดสีกันมากขึ้น จนอาจจะพัฒนาไปเป็นกระดูกสันหลังเสื่อมได้ การเคลื่อนไหวลำตัวเป็นไปได้ด้วยความยากลำบาก รู้สึกติดขัดหรือฝืด นอกจากนี้อาจจะจะเป็นมากขึ้นเมื่อมีการเคลื่อนไหวไปในทิศทางต่างๆ โดยเฉพาะการก้มตัว
  2. อาการปวดร้าวไปตามแนวเส้นประสาท (Radicular pain) แขนหรือขาเนื่องจากเส้นประสาทไขสันหลังระดับนั้นๆ ถูกกดทับด้วยโครงสร้างชั้นในของหมอนรองกระดูกสันหลังที่เคลื่อนตัวออกมา
  3. มีความผิดปกติของระบบประสาท (Neurological symptoms) เช่น รู้สึกเหมือนโดนเข็มแทง มีอาการชา หรืออาการอ่อนแรง (Weakness) ของกล้ามเนื้อแขนหรือขา เป็นต้น

นอกจากนี้ในผู้สูงอายุที่หลังค่อม (Hyperkyphosis) หรือกระดูกสันหลังคด (Scoliosis) สาเหตุส่วนหนึ่งก็มาจากการที่หมอนรองกระดูกสูญเสียน้ำ ทำให้ความสูงของหมอนรองกระดูกลดลงนั่นเอง

โฆษณาจาก HonestDocs
🦷รีเทนเนอร์หาย หรือ จัดฟันใกล้เสร็จ? ก็ทำรีเทนเนอร์ลด 30-50% ได้

ไม่ว่าคุณจะอยากได้ "แบบใส" หรือ "แบบลวด" เราก็มีให้คุณครบจบที่เดียว เริ่มต้นเพียง 1,750 บาท เท่านั้น

%e0%b8%a3%e0%b8%b5%e0%b9%80%e0%b8%97%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%a3%e0%b9%8cadsinternal ad

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม

มีปัจจัยมากมายที่ถูกชี้ว่ามีผลเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดหมอนรองกระดูกเสื่อม เช่น

  • พันธุกรรม บุคคลที่มีคนในครอบครัวเป็นหมอนรองกระดูกเสื่อม มีความเสี่ยงที่จะเป็นหมอนรองกระดูกเสื่อมมากกว่าบุคคลที่ไม่มีใครในครอบครัวเป็นโรคนี้
  • น้ำหนักตัวที่มากเกินไป เนื่องจากหมอนรองกระดูกสันหลังต้องรับน้ำหนักตัวที่มากอยู่ตลอดเวลา จึงมีโอกาสเสื่อมสภาพได้เร็วกว่า
  • การสูบบุหรี่ มีการศึกษาหลายฉบับยืนยันว่า สารในบุหรี่นั้นเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสื่อมของโครงสร้างต่างๆ ในร่างการ รวมถึงหมอนรองกระดูกด้วย

วิธีการรักษาภาวะหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม

ในปัจจุบัน การรักษาภาวะหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมแบ่งออกเป็น 2 วิธีใหญ่ๆ คือ การรักษาด้วยวิธีผ่าตัด กับ การรักษาแบบประคับประคอง การรักษาแบบผ่าตัดเป็นทางเลือกที่ไม่ค่อยนิยม เพราะผู้ป่วยหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมส่วนมากมีอายุเยอะ ทำให้มีข้อห้ามและข้อควรระวังมาก จะพิจารณาผ่าตัดในกรณีที่อาการรุนแรงจนรบการกวนดำเนินชีวิตประจำวันมาก เช่น ปวดมากตลอดเวลา เดินไม่ได้ เป็นต้น การรักษาทางกายภาพบำบัดจึงเข้ามามีส่วนสำคัญในการฟื้นฟูและประคับประคองอาการของผู้ป่วยกลุ่มนี้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัดต่างๆ บรรเทาอาการปวด การออกกำลังกาย การเลือกให้อุปกรณ์พยุงกระดูกสันหลังหรืออุปกรณ์ช่วยเดิน รวมถึงการให้คำแนะนำในการปรับเปลี่ยนท่าทางและสิ่งแวดล้อมในชีวิตประจำวัน ซึ่งต้องมีการออกแบบให้เหมาะสมกับผู้ป่วยเป็นรายๆ ไปโดยเฉพาะ

วิธีการฟื้นฟูดูแลตนเองเบื้องต้น สำหรับผู้ที่มีภาวะหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม

คำแนะนำทางกายภาพบำบัดเบื้องต้นสำหรับผู้ที่มีภาวะหมอนรองกระดูกคอเสื่อมง่ายๆ ที่ทำได้เองที่บ้าน มีดังนี้

  1. บรรเทาอาการปวดด้วยการประคบร้อน ผู้ป่วยที่มีภาวะหมอนรองกระดูกเสื่อมมักจะมีอาการปวดบริเวณกระดูกสันหลังระดับนั้น การประคบร้อนด้วยอุณหภูมิประมาณ 43.5-45.5 องศาเซลเซียสเป็นเวลา 15-20 นาทีจะช่วยบรรเทาความปวดลงได้ นอกจากนี้ เนื่องจากผู้ป่วยที่เส้นประสาทถูกกดทับอาจมีความตึงของกล้ามเนื้อมากขึ้น การประคบร้อนก็สามารถช่วยบรรเทาอาการได้อีกด้วย
  2. ออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เช่น ในผู้ป่วยที่มีหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนคอเสื่อม ทำได้โดยการนอนหงาย ใช้หมอนขนาดพอเหมาะหนุนให้สบายๆ ออกแรงค่อยๆ ดึงคางเข้ามาหาคอ (Chin in) เกร็งค้างไว้ 3-5 วินาที ทำซ้ำ 10 ครั้ง ทำได้วันละ1-2 รอบ สามารถเพิ่มความยากด้วยการเปลี่ยนเป็นทำในท่านั่ง
  3. ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่กระตุ้นให้อาการมีความรุนแรงมากขึ้น เช่น หลีกเลี่ยงการนั่งติดต่อกันเป็นเวลานาน วิ่ง หรือทำกิจกกรรมที่มีแรงกระแทกหนักๆ เลือกรองเท้าให้เหมาะสมเพื่อลดแรงกระทำที่จะเกิดขึ้นกับกระดูกสันหลัง ใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงหลัง หรืออุปกรณ์ช่วยเดินที่เหมาะสมกับอาการ

หากทำตามคำแนะนำเบื้องต้นที่ให้ไว้แล้วมีอาการผิดปกติ หรืออาการแย่ลง ควรหยุดและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดทันที นอกเหนือจากคำแนะนำเบื้องต้นแล้วยังมีวิธีการรักษาทางกายภาพบำบัดอีกมากมาย นักกายภาพบำบัดสามารถแนะนำการรักษาที่เหมาะสมและปลอดภัยสำหรับแต่ละบุคคลได้

อาการหมอนรองกระดูกเสื่อมสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน เมื่ออายุมากขึ้น ถึงแม้อาการจะคล้ายกับกระดูกสันหลังเสื่อม และหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Disc herniation) ซึ่งพบได้บ่อยในวัยกลางคน แต่สาเหตุและวิธีการรักษาฟื้นฟูนั้นแตกต่างกันชัดเจน การทำความเข้าใจและได้รับการรักษาที่เหมาะสมอย่างทันท่วงทีจะช่วยชะลอความรุนแรงของอาการ และลดความเสี่ยงที่จะเข้าสู่ขั้นพิการได้อย่างมาก

ที่มาของข้อมูล


ที่มาของข้อมูล

Boyles, Robert et al. “Effectiveness of manual physical therapy in the treatment of cervical radiculopathy: a systematic review.” The Journal of manual & manipulative therapy vol. 19,3 (2011): 135-42.

Molinos, Maria et al. “Inflammation in intervertebral disc degeneration and regeneration.” Journal of the Royal Society, Interface vol. 12,104 (2015): 20141191. doi:10.1098/rsif.2014.1191

Xiao, Zhi-Feng et al. “Osteoporosis of the vertebra and osteochondral remodeling of the endplate causes intervertebral disc degeneration in ovariectomized mice.” Arthritis research & therapy vol. 20,1 207. 10 Sep. 2018, doi:10.1186/s13075-018-1701-1

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

อาการปวดหลังช่วงเอวเวลานอนหงายนานๆเกิดจากอะไรคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
อาการปวดหลังที่เป็นมานานควรทำอย่างไรดีค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
มีอาการเจ็บหน่วงๆช่วงบั้นท้าย จะเป็นอะไรมั๊ยค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หากคุณยังมีคำถามเพิ่มเติม กรุณาเขียนถามคุณหมอที่นี่

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่