Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HONESTDOCS
มะเร็งและโรคร้าย

ความรู้สึกตัวลดลง (Decreased Consciousness)

การมีระดับความรู้สึกตัวลดลง คืออะไร เกิดขึ้นได้จากสาเหตุใดบ้าง สามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่ หากไม่ได้ควรปฏิบัติอย่างไร?
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 17 ม.ค. 2020 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,700,757 คน

ความรู้สึกตัวลดลง (Decreased Consciousness)

การมีระดับความรู้สึกตัวลดลง คืออะไร เกิดขึ้นได้จากสาเหตุใดบ้าง สามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่ หากไม่ได้ควรปฏิบัติอย่างไร?

สมองเป็นอวัยวะที่สำคัญต่อความรู้สึกตัว ในการทำงานของสมองจะต้องใช้ทั้งออกซิเจนและน้ำตาลกลูโคส เพื่อให้สมองสามารถสั่งการได้ตามความเหมาสม โดยความรู้สึกตัวประกอบไปด้วยลักษณะที่สำคัญสองอย่าง ได้แก่

  • ความตื่นตัว : การรับรู้ถึงสิ่งต่างๆ รอบตัว รวมทั้งความสามารถในการตอบสนองต่อสิ่งต่างๆ เหล่านั้นได้
  • การรับรู้ได้ : ถึงวัน เวลา และสถานที่ สามารถบอกได้ว่าตนเองเป็นใคร ขณะนี้อยู่ที่ใด รวมถึงวันและเวลาในปัจจุบัน

หากร่างกายได้รับสารบางอย่างที่มีผลต่อสมอง อาจทำให้ความรู้สึกตัวเพิ่มขึ้นหรือลดระดับลงก็ได้ เช่น คาเฟอีนสามารถกระตุ้นการทำงานของสมองให้มากขึ้น แต่ยาแก้ปวด หรือยาระงับประสาทจะออกฤทธิ์กดการทำงานของสมอง ทำให้มีอาการซึมลงได้ ซึ่งถือเป็นการลดระดับความรู้สึกตัวอย่างหนึ่ง

การมีระดับความรู้สึกตัวลดลงในทางการแพทย์ สามารถแบ่งได้เป็นหลายระดับ ดังนี้

  • ระดับสับสน (Confusion) : ภาวะที่เริ่มเกิดอาการสับสนมึนงง การรับรู้สิ่งต่างๆ การตัดสินใจ และความคิด มีความผิดปกติเล็กน้อย
  • ระดับเลอะเลือน (Disorientation) : ภาวะที่เริ่มสูญเสียความสามารถในการรับรู้วัน เวลา สถานที่ และบุคคล โดยในระยะแรกจะเริ่มจากการรับรู้สิ่งต่างๆ รอบตัวได้ลดลง เช่น ไม่ทราบว่าเหตุใดตนเองจึงมาอยู่ที่โรงพยาบาล เป็นต้น อาการรุนแรงสุด คือไม่สามารถรู้ว่าตัวเองเป็นใคร
  • ระดับเพ้อคลั่ง (Delirium) : ภาวะสับสน ไม่สามารถคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผลได้ ส่วนมากจะมีอาการเลอะเลือนร่วมด้วย และอาจแสดงอาการทางอารมณ์ออกมาได้ เช่น อารมณ์กลัว โกรธ หรือตื่นตระหนกกว่าปกติ
  • ระดับเซื่องซึม (Lethargy) : ภาวะที่ความรู้สึกตัวลดลงโดยมีลักษณะคล้ายอาการง่วงซึม ผู้ป่วยที่มีภาวะนี้จะมีการตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวลดลง
  • ระดับกึ่งหมดสติ (Stupor) : ภาวะที่ระดับความรู้สึกตัวลดลงอย่างมาก มักไม่ตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว ยกเว้นการกระตุ้นให้เกิดความเจ็บปวดที่ยังทำให้ตอบสนองได้บ้าง
  • ระดับโคม่า (Coma) : ภาวะที่มีความรู้สึกตัวลดลงอย่างมากที่สุด มักไม่ตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นใดๆ เลย รวมทั้งการกระตุ้นให้เกิดความเจ็บปวดด้วย

อาการของผู้ที่มีความรู้สึกตัวลดลง

หากความรู้สึกตัวลดลงไปจากเดิม จะทำให้เกิดอาการต่างๆ ดังนี้

  • เกิดภาวะชัก
  • สูญเสียการควบคุมการทำงานของกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ ทำให้มีปัสสาวะหรืออุจจาระราด
  • มีการทรงตัวผิดปกติ ทำให้หกล้ม หรือเดินลำบากกว่าเดิม
  • เป็นลม วิงเวียนศีรษะ เหงื่อออกเยอะ
  • ใจสั่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ
  • ความดันโลหิตต่ำ
  • มีไข้
  • แขนขาอ่อนแรง หรือปากเบี้ยว พูดไม่ชัด

สาเหตุของการมีระดับความรู้สึกตัวลดลง

สาเหตุที่พบได้บ่อย ได้แก่

  • การใช้ยาบางชนิด รวมถึงยาเสพติด
  • การดื่มแอลกอฮอล์
  • โรคลมชัก (Epilepsy)
  • ภาวะระดับน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycaemia)
  • โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
  • ภาวะสมองขาดออกซิเจน (Cerebral Hypoxia)

ส่วนสาเหตุที่พบได้บ้างเป็นบางครั้ง ได้แก่

  • เลือดออกในสมอง (Cerebral Hemorrhage)
  • โรคบางโรค เช่น อัลไซเมอร์ (Alzheimer)
  • อุบัติเหตุทางสมอง
  • เนื้องอกในสมอง (Brain Tumours)
  • โรคหัวใจ (Heart Disease)
  • โรคลมแดด (Heat stroke)
  • โรคตับ (Liver Disease)
  • ภาวะไตวายเรื้อรังที่เกิดของเสียคั่งในร่างกาย (Chronic renal failure (CRF))
  • ภาวะช็อก (Shock)

การวินิจฉัยภาวะความรู้สึกตัวลดลง

การวินิจฉัยผู้ป่วยที่มีภาวะความรู้สึกตัวลดลง จะเริ่มจากการซักประวัติ และการตรวจร่างกาย เพื่อให้ได้ข้อมูลที่สำคัญ โดยเฉพาะข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับระบบประสาท โรคประจำตัว และประวัติการใช้ยาต่างๆ ด้วย เพื่อให้วินิจฉัยสาเหตุได้อย่างแม่นยำมากขึ้น

หลังจากซักประวัติและตรวจร่างกายแล้ว แพทย์จะส่งตัวผู้ป่วยไปตรวจทางห้องปฏิบัติการดังต่อไปนี้

  • ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (Complete Blood Count (CBC)) : เพื่อดูความผิดปกติของเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกร็ดเลือด ใช้ในการประเมินภาวะซีด หรือ ภาวะการติดเชื้อ เช่น การติดเชื้อในสมอง เป็นต้น
  • ตรวจหาสารพิษ (Toxicology Screen) : เพื่อหาสารต่างๆ ในเลือด เช่น ยา สารเสพติด หรือสารพิษต่างๆ
  • ตรวจระดับเกลือแร่ (Electrolyte Panel) : เพื่อวัดระดับความผิดปกติของเกลือแร่ในเลือด เช่น โซเดียม โพแทสเซียม คลอไรด์ และไบคาร์บอเนต
  • การตรวจการทำงานของตับ (Liver Function Tests) : เพื่อวัดระดับโปรตีน เอนไซม์ตับ และบิลิรูบินในเลือด
  • การตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง (Electroencephalogram (EEG)) : เพื่อหาความผิดปกติในการทำงานของสมอง
  • การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram (EKG)) : เพื่อหาความผิดปกติในการทำงานของหัวใจดูอัตราการเต้น และจังหวะการเต้นของหัวใจ
  • การเอกซเรย์ทรวงอก (Chest X-Ray) : ตรวจเพื่อดูความผิดปกติของอวัยวะในช่องอก เช่น หัวใจ และปอด
  • การเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT Scan) : เพื่อดูความผิดปกติทางโครงสร้างของสมอง
  • การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าสมอง (MRI) : เพื่อดูความผิดปกติทางโครงสร้างของสมองอย่างละเอียด

การรักษาภาวะระดับความรู้สึกตัวลดลง

การรักษาภาวะระดับความรู้สึกตัวลดลง จะขึ้นอยู่กับสาเหตุที่เกิด เช่น หากเกิดจากการใช้ยา ก็จะปรับวิธีใช้ยา หรือเปลี่ยนไปใช้ยาตัวอื่นแทน ใหากเกิดจากภาวะเลือดออกในสมอง ก็อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยการผ่าตัด เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม อาจมีบางสาเหตุที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ เช่น ภาวะที่ความรู้สึกตัวลดลงจากโรคอัลไซเมอร์ แนวทางการรักษา คือการประคับประคองไม่ให้อาการแย่ลง รวมไปถึงการดูแลด้านอื่นๆ ให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตอยู่ต่อไปได้โดยมีคุณภาพชีวิตที่ดี

ที่มาของข้อมูล

Verneda Lights, Decreased Consciousness (https://www.healthline.com/health/consciousness-decreased), November 2017


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HonestDocs พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป