สุขภาพจิต

คอร์ติซอล (Cortisol) ฮอร์โมนแห่งความเครียด

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 2 นาที
Istock 637293916 %281%29

ทำไมเวลาเครียด เรามักรู้สึกว่าสมองตื่นตัวอยู่ตลอดเวลา รู้สึกกดดัน วิตกกังวล และไม่ผ่อนคลาย? และทำไมเวลาเครียด อย่างช่วงสอบ มีงานสำคัญ มีโปรเจคด่วน บางครั้งเราถึงได้กินๆๆ ไม่หยุด จนน้ำหนักขึ้นมาไม่รู้ตัว? ... รู้ไหมว่า สิ่งที่อยู่เบื้องหลังความรู้สึกและพฤติกรรมเหล่านี้ ก็คือ “ฮอร์โมนคอร์ติซอล” นั่นเอง

ฮอร์โมนคอร์ซิซอล คืออะไร?

ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) เป็นฮอร์โมนในกลุ่มสเตียรอยด์ ที่สร้างและหลั่งจากต่อมหมวกไต ฮอร์โมนคอร์ติซอลมีหน้าที่สำคัญในการตอบสนองต่อการอักเสบในร่างกาย และการตอบสนองต่อความเครียด โดยคอร์ติซอลจะช่วยเพิ่มระดับน้ำตาลในเลือด กระตุ้นการสูบฉีดเลือด ทำให้เลือดและสารอาหารไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้น สมองและร่างกายเราจึงอยู่ในภาวะตื่นตัว มีกำลังวังชา พร้อมสู้กับปัญหาและความเครียดต่างๆ ด้วยเหตุนี้เอง คอร์ติซอลจึงได้ชื่อว่าเป็น “ฮอร์โมนแห่งความเครียด”

ฮอร์โมนคอร์ติซอล จะหลั่งมากขึ้นตอนไหนบ้าง?

  • ตอนเช้า การหลั่งคอร์ติซอลจะมีระดับต่างกันไปตามช่วงเวลา โดยตอนเช้าจะมากที่สุด เพื่อให้ร่างกายเกิดการตื่นตัว พร้อมกับการทำงานและกิจวัตรประจำวัน จากนั้นจะค่อยๆ ลดลงจนถึงตอนเย็นและเข้านอน แต่ถ้าใครมีวิถีชีวิตที่ไม่ได้นอนกลางคืน ตื่นกลางวัน การหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลก็จะต่างออกไป
  • เมื่อเกิดความเครียด ดังที่บอกเล่าไปว่าเจ้าฮอร์โมนตัวนี้มีหน้าที่ตอบสนองต่อความเครียด เมื่อมีเรื่องกวนใจหรือทำให้เรากังวล ร่างกายจะหลั่งคอร์ติซอลเพื่อกระตุ้นให้ร่างกายอยู่ในสภาพพร้อมรบนั่นเอง
  • เมื่ออดนอน พักผ่อนไม่พอ เนื่องจากการอดหลับอดนอนบ่อยๆ ย่อมสัมพันธ์กับความเครียด และทำให้ร่างกายอ่อนแอ ร่างกายจึงตอบสนองโดยการหลั่งคอร์ติซอลมากขึ้นด้วย

ถ้าฮอร์โมนคอร์ติซอลไม่สมดุล จะเกิดอะไรขึ้น?

แม้คอร์ติซอลจะเป็นฮอร์โมนที่มีความสำคัญต่อร่างกาย แต่หากเราเกิดความเครียดบ่อยๆ จนมีการหลั่งคอร์ติซอลออกมามากเกินไป ก็อาจส่งผลเสียต่อร่างกายเราได้เช่นกัน ผลที่เกิดขึ้นจากการมีฮอร์โมนคอร์ติซอลสูง ได้แก่

  • อ้วนและน้ำหนักขึ้น เนื่องจากคอร์ติซอลจะกระตุ้นความหิวโหย เพื่อให้เราทานอาหารมากๆ เข้าไปชดเชยพลังงาน ปลุกให้สมองตื่นตัว และเพิ่มเรี่ยวแรงให้ร่างกาย โดยเฉพาะอาหารพลังงานสูง สังเกตว่าเวลาเครียดๆ เรามักอยากทานอาหารชวนอ้วนทั้งนั้น หากเครียดบ่อยๆ หรือนานๆ ก็อาจทำให้มีไขมันสะสมตามใบหน้า แขน ขา และอ้วนขึ้นโดยไม่รู้ตัวได้
  • น้ำตาลและไขมันในเลือดสูง ปัจจัยหนึ่งก็เป็นเพราะคอร์ติซอลมีบทบาทช่วยเพิ่มน้ำตาลในเลือด เพื่อให้ร่างกายนำมาใช้เป็นพลังงาน อีกปัจจัยหนึ่งก็เป็นผลมาจากการกินไม่หยุดเวลาเครียดนั่นเอง ซึ่งทั้งน้ำตาลและไขมันในเลือด หากสูงเกินไปก็เสี่ยงต่อโรคเรื้อรังต่างๆ ได้
  • ความดันสูง คอร์ติซอลมีบทบาทช่วยกระตุ้นการสูบฉีดเลือดและเพิ่มความดันโลหิต หากร่างกายอยู่ในภาวะความดันสูงเรื้อรัง ก็อาจเกิดโรคต่างๆ ตามมาได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ อาจร้ายแรงถึงขั้นเกิดเส้นเลือดในสมองแตกได้
  • การเรียนรู้และความจำแย่ลง เนื่องจากคอร์ติซอลจะส่งผลให้ประสิทธิภาพของสมองส่วนฮิปโปแคมปัส ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้นั้นแย่ลง รวมถึงขัดขวางการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ด้วย
  • ระบบต่างๆ ในร่างกายแปรปรวน เนื่องจากคอร์ติซอลส่งผลต่อร่างกายในหลายๆ ส่วน จึงอาจทำให้เกิดความผิดปกติที่ระบบต่างๆ ได้ เช่น เกิดโรคกระเพาะอาหาร ผู้ชายมีสมรรถภาพทางเพศเสื่อมลง ผู้หญิงมีประจำเดือนมาไม่ปกติ เป็นต้น

จะทำอย่างไร ให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลสมดุล?

หลักใหญ่ใจความสำคัญก็อยู่ที่ “ความเครียด” หากไม่ต้องการให้มีฮอร์โมนคอร์ติซอลมากเกินไป เราต้องหาวิธีผ่อนคลายความเครียด และทำจิตใจให้แจ่มใส ด้วยการทำกิจกรรมนันทนาการ ทำงานอดิเรกที่ชอบ เช่น อ่านหนังสือ ดูละคร เดินทางท่องเที่ยว ไปทำบุญ หรืออาจใช้เวลาอยู่กับคนที่เรารัก ไปพบปะเพื่อนฝูง หากมีเรื่องไม่สบายใจก็ระบายกับคนใกล้ชิดบ้าง นอกจากนี้ก็ไม่ควรอดหลับอดนอนติดต่อกัน ควรจัดเวลาพักผ่อนให้เพียงพอด้วย 

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่