โรคหลอดเลือดแดงแข็ง (Arteriosclerosis obliterans; ASO)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 24, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

ความหมาย เป็นโรคหลอดเลือดแดงอุดตันเรื้อรังที่เกิดจากไขมันสะสมอยู่บนผนังหลอดเลือดทั้งขนาดใหญ่และขนาดกลางพบได้ที่แขนและขา ส่วนใหญ่พบที่ขามากกว่าแขน

สาเหตุ เกิดจากหลอดเลือดตีบแข็ง มักพบในอายุระหว่าง 50-70 ปี พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ คือ มีไขมันในเลือดสูง ขาดการออกกำลังกาย เป็นโรคเบาหวาน ความดันเลือดสูง สูบบุหรี่จัด และมีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคนี้

พยาธิสรีรภาพ เมื่อเยื่อบุของหลอดเลือดชั้นในถูกทำลายจะเป็นช่องทางที่พลาสมาและไขมันซึมผ่านเข้าไปได้มากขึ้น เกล็ดเลือดและโมโนไซต์จะมาเกาะติดอยู่บริเวณที่ได้รับบาดเจ็บและจะเข้าไปยังผนังชั้นใน แล้วโมโนไซต์จะเปลี่ยนเป็นแมคโครฟาจชิ่งจะสะสมไขมันทำให้เซลล์บวมโต ต่อมาเซลล์กล้ามเนื้อเรียบมีจำนวนเพิ่มขึ้นและสังเคราะห์คอลลาเจน และโปรที่โอไกลเเคนส์ซึ่งจะเพิ่มการสะสมไขมันที่ผนังหลอดเลือดแดงมากขึ้น ในที่สุดจะทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดแดงตีบแข็งโดยเริมมีแผ่นไขมันมาจับที่เอออร์ตาจนทำให้หลอดเลือดตีบแคบลง ความด้านทานเลือดเพิ่มขึ้นทำให้การไหลเวียนเลือดช้าลง ร่างกายจึงได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ อาจทำให้กล้ามเนื้อขาดเลือดและเกิดเนื้อตายในที่สุดโดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่ นิโคตินในบุหรี่จะทำให้หลอดเลือดหดตัวและทำให้มีหลอดเลือดแข็ง และ CO2 ที่สูดเข้าไปกับควันบุหรี่จะทำให้เลือดนำออกซิเจนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อลดลง นอกจากนี้ควันบุหรี่จะทำให้ผู้สูบบุหรี่มีระดับคาร์บอนมอนออกไซด์ในเลือดเพิ่มขึ้นซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดตีบแข็งมากขึ้นและเกล็ดเลือดทำงานได้ลดลง รวมทั้งการเผาผลาญไขมันลงด้วย

อาการ อาการที่สำคัญ คือ ปวดขาเวลาเดินหรือออกกำลังกาย หากหยุดเดินอาการจะหายไปภายใน 1-2 นาที บางทีรู้สึกคล้ายเป็นตะคริว ตำแหน่งที่ปวดขาจะอยู่ต่ำกว่าจุดที่เกิดการอุดตัน อาจปวดขาทั้ง 2 ข้าง ปวดบริเวณสะโพก แก้ม ต้นขา ปวดหลังส่วนล่าง ขณะเดินอาจปวดบริเวณกล้ามเนื้อน่อง ปวดที่เท้า มีความรู้สีกเย็นชาที่เท้า

การวินิจฉัยโรค มีประวัติปวดขา ปลายเท้าเย็น ชา มีไขมันในเลือดสูง เป็นโรคเบาหวาน ความดันเลือดสูง สูบบุหรี่จัด มีบุคคลในครอบครัวเป็นโรคนี้ ตรวจร่างกายพบตำแหน่งที่คลำชีพจรไม่ได้ ผิวหนังเย็น ฟังบริเวณหลอดเลือดที่มีการอุดตันจะได้ยินเสียงการไหลวนของเลือด (Bruits) จากการตรวจหาค่าดัชนีข้อเท้า-แขน (Ankle-brachial index; ABI) จะพบว่าความดันเลือดที่ขาจะลดลง โดยให้ผู้ป่วยนอนหงาย 5 นาทีแล้ววัดความดันซิสโตลิกที่ข้อเท้า และแขนจากหลอดเลือดแดงที่แขน (Brachial artery) ทั้ง 2 ข้าง โดยใช้เครื่อง Doppler ultrasound เลือกความดันชิสโตลิก ของข้อเท้าที่สูงกว่ามาหารด้วยความดันซิสโตลิกของแขน ค่าปกติของ ABI = 1 ดังนั้นจะพบว่าค่า ABI ในผู้ป่วยที่มีภาวะหลอดเลือดแดงอุดตันอยู่ระหว่าง 0.5-0.95 บางรายตรวจโดยการทำ Duplex ultrasound scanning ซึ่งเป็นการตรวจหลอดเลือดโดยใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ทำให้ปรากฏเป็นภาพบนหน้าจอ และใช้เครื่อง Doppler ช่วยวัดความเร็วในการไหลเวียนเลือด การตรวจด้วยวิธีนี้จะบอกถึงระดับการตีบของหลอดเลือดแดงเชิงกราน (Iliac artery) หลอดเลือดแดงที่ขาหนีบ (Femoral artery) และหลอดเลือดแดงที่ข้อพับเข่าด้านใน (Popliteal artery) หรือตรวจโดยการทำ Arteriography โดยการใส่สายสวนเข้าไปในหลอดเลือดแดงแล้าฉีดสารทึบแสงเข้าไป จากนั้นถ่ายภาพรังสีตามเป็นระยะ หากสารนี้หยุดไหลหรือติดขัดที่ใดแสดงว่ามีการอุดตันที่ตำแหน่งนั้น ซึ่งเป็นการตรวจที่จะบ่งถึงบริเวณที่มีการอุดตันของหลอดเลือดและลักษณะความผิดปกติของหลอดเลือดได้อย่างแม่นยำ

การรักษา โดยปรับพฤติกรรมของผู้ป่วย เช่น งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันข้าวโพด ลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย เป็นต้น โดยให้ยาช่วยลดความหนืดของเลือด เช่น Pentoxifylline เป็นต้น ในรายที่มีอาการรุนแรงอาจต้องทำ Percutaneous transluminal angioplasty (PTA) ซึ่งเป็นการใช้บอลลูนถ่างขยายหลอดเลือดส่วนที่ตีบแคบจะใช้ได้ผลดีกับหลอดเลือดที่ตีบไม่เกิน 10 ชั่วโมงอาจต้องเลาะแผ่นไขมันออก (Atherectomy) ด้วยเครื่องมือตัดแบบหมุนด้วยความเร็วสูง ซึ่งสามารถทำผ่านผิวหนังเข้าทางหลอดเลือด ทำในรายที่มีหลอดเลือดตีบมากหรือมีการอุดตัน บางรายต้องทำผ่าตัดเพื่อเอาสิ่งอุดตันออก (Endarterectomy) และการปลูกหลอดเลือดข้ามผ่านตำแหน่งที่อุดตัน (Bypass grafting)

การพยาบาล ให้เนื้อเยื่อส่วนปลายได้รับเลือดไปเลี้ยงมากที่สุดโดยจัดให้ ผู้ป่วยนอนยกหัวเตียงสูงเล็กน้อย หรือใช้เก้าอี้ที่ปรับเอนไปข้างหลังได้ ขณะนั่งผู้ป่วยควรให้เท้าต่ำเล็กน้อยเพื่อให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อส่วนปลายเพิ่มขึ้นซึ่งจะช่วยบรรเทาอาการปวด แนะนำให้หลีกเลี่ยงการนั่งหรือนอนไขว่ห้างและการนั่งท่าหลังโกงหรือท่างอตัว ดูแลให้ยาเก้ปวดและยานอนหลับตามแผนการรักษา ให้งดสูบบุหรี่ จัดให้อยู่ในที่อบอุ่น หลีกเลี่ยงการนวดหรือการใช้แรงกดทับบนแขนขา หากเป็นโรคเบาหวานต้องควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดตามแผนการรักษา เช่น เฮปาริน เป็นต้น ดูแลผิวหนัง โดยสวมรองเท้าทุกครั้งที่ลงจากเตียง ล้างเท้าด้วยสบู่อ่อน ๆ และใช้ผ้าสะอาดถู เช็ดช่องนิ้วเท้าให้แห้งอย่างน้อยวันละครั้ง หากใช้น้ำอุ่นล้างเท้าให้ใช้มือทดสอบอุณหภูมิแทน ใช้โลชั่นทาผิวหนัง ไม่ควรทาระหว่างนี้วเท้า ไม่เกา ควรใช้วิธีลูบเบา ๆ หากเท้าเย็นควรใส่ถุงเท้าที่ทำด้วยผ้าฝ้ายหรือห่มผ้า รับประทานอาหารที่มีโปรตีนและวิตามินสูง รวมทั้งให้การพยาบาลผู้ป่วยก่อนและหลังผ่าตัด

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เบาหวานขึ้นตามีวิธีรักษาอย่างไรบ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ทำไมหนูปวดเมื่อยตรงสะบักมักจะปวดหัวทุกที
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ความดันสูงมีสิทธิ์หายขาดมั้ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ปวดหัวไมเกรนปวดมากๆเส้นเลือดในสมองจะแตกมั๊ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่