โรคหลอดเลือดแดงแข็ง (Arteriosclerosis obliterans; ASO)

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 24, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที

ความหมาย เป็นโรคหลอดเลือดแดงอุดตันเรื้อรังที่เกิดจากไขมันสะสมอยู่บนผนังหลอดเลือดทั้งขนาดใหญ่และขนาดกลางพบได้ที่แขนและขา ส่วนใหญ่พบที่ขามากกว่าแขน

สาเหตุ เกิดจากหลอดเลือดตีบแข็ง มักพบในอายุระหว่าง 50-70 ปี พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ คือ มีไขมันในเลือดสูง ขาดการออกกำลังกาย เป็นโรคเบาหวาน ความดันเลือดสูง สูบบุหรี่จัด และมีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคนี้

พยาธิสรีรภาพ เมื่อเยื่อบุของหลอดเลือดชั้นในถูกทำลายจะเป็นช่องทางที่พลาสมาและไขมันซึมผ่านเข้าไปได้มากขึ้น เกล็ดเลือดและโมโนไซต์จะมาเกาะติดอยู่บริเวณที่ได้รับบาดเจ็บและจะเข้าไปยังผนังชั้นใน แล้วโมโนไซต์จะเปลี่ยนเป็นแมคโครฟาจชิ่งจะสะสมไขมันทำให้เซลล์บวมโต ต่อมาเซลล์กล้ามเนื้อเรียบมีจำนวนเพิ่มขึ้นและสังเคราะห์คอลลาเจน และโปรที่โอไกลเเคนส์ซึ่งจะเพิ่มการสะสมไขมันที่ผนังหลอดเลือดแดงมากขึ้น ในที่สุดจะทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดแดงตีบแข็งโดยเริมมีแผ่นไขมันมาจับที่เอออร์ตาจนทำให้หลอดเลือดตีบแคบลง ความด้านทานเลือดเพิ่มขึ้นทำให้การไหลเวียนเลือดช้าลง ร่างกายจึงได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ อาจทำให้กล้ามเนื้อขาดเลือดและเกิดเนื้อตายในที่สุดโดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่ นิโคตินในบุหรี่จะทำให้หลอดเลือดหดตัวและทำให้มีหลอดเลือดแข็ง และ CO2 ที่สูดเข้าไปกับควันบุหรี่จะทำให้เลือดนำออกซิเจนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อลดลง นอกจากนี้ควันบุหรี่จะทำให้ผู้สูบบุหรี่มีระดับคาร์บอนมอนออกไซด์ในเลือดเพิ่มขึ้นซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดตีบแข็งมากขึ้นและเกล็ดเลือดทำงานได้ลดลง รวมทั้งการเผาผลาญไขมันลงด้วย

อาการ อาการที่สำคัญ คือ ปวดขาเวลาเดินหรือออกกำลังกาย หากหยุดเดินอาการจะหายไปภายใน 1-2 นาที บางทีรู้สึกคล้ายเป็นตะคริว ตำแหน่งที่ปวดขาจะอยู่ต่ำกว่าจุดที่เกิดการอุดตัน อาจปวดขาทั้ง 2 ข้าง ปวดบริเวณสะโพก แก้ม ต้นขา ปวดหลังส่วนล่าง ขณะเดินอาจปวดบริเวณกล้ามเนื้อน่อง ปวดที่เท้า มีความรู้สีกเย็นชาที่เท้า

การวินิจฉัยโรค มีประวัติปวดขา ปลายเท้าเย็น ชา มีไขมันในเลือดสูง เป็นโรคเบาหวาน ความดันเลือดสูง สูบบุหรี่จัด มีบุคคลในครอบครัวเป็นโรคนี้ ตรวจร่างกายพบตำแหน่งที่คลำชีพจรไม่ได้ ผิวหนังเย็น ฟังบริเวณหลอดเลือดที่มีการอุดตันจะได้ยินเสียงการไหลวนของเลือด (Bruits) จากการตรวจหาค่าดัชนีข้อเท้า-แขน (Ankle-brachial index; ABI) จะพบว่าความดันเลือดที่ขาจะลดลง โดยให้ผู้ป่วยนอนหงาย 5 นาทีแล้ววัดความดันซิสโตลิกที่ข้อเท้า และแขนจากหลอดเลือดแดงที่แขน (Brachial artery) ทั้ง 2 ข้าง โดยใช้เครื่อง Doppler ultrasound เลือกความดันชิสโตลิก ของข้อเท้าที่สูงกว่ามาหารด้วยความดันซิสโตลิกของแขน ค่าปกติของ ABI = 1 ดังนั้นจะพบว่าค่า ABI ในผู้ป่วยที่มีภาวะหลอดเลือดแดงอุดตันอยู่ระหว่าง 0.5-0.95 บางรายตรวจโดยการทำ Duplex ultrasound scanning ซึ่งเป็นการตรวจหลอดเลือดโดยใช้คลื่นเสียงความถี่สูง ทำให้ปรากฏเป็นภาพบนหน้าจอ และใช้เครื่อง Doppler ช่วยวัดความเร็วในการไหลเวียนเลือด การตรวจด้วยวิธีนี้จะบอกถึงระดับการตีบของหลอดเลือดแดงเชิงกราน (Iliac artery) หลอดเลือดแดงที่ขาหนีบ (Femoral artery) และหลอดเลือดแดงที่ข้อพับเข่าด้านใน (Popliteal artery) หรือตรวจโดยการทำ Arteriography โดยการใส่สายสวนเข้าไปในหลอดเลือดแดงแล้าฉีดสารทึบแสงเข้าไป จากนั้นถ่ายภาพรังสีตามเป็นระยะ หากสารนี้หยุดไหลหรือติดขัดที่ใดแสดงว่ามีการอุดตันที่ตำแหน่งนั้น ซึ่งเป็นการตรวจที่จะบ่งถึงบริเวณที่มีการอุดตันของหลอดเลือดและลักษณะความผิดปกติของหลอดเลือดได้อย่างแม่นยำ

การรักษา โดยปรับพฤติกรรมของผู้ป่วย เช่น งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันข้าวโพด ลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย เป็นต้น โดยให้ยาช่วยลดความหนืดของเลือด เช่น Pentoxifylline เป็นต้น ในรายที่มีอาการรุนแรงอาจต้องทำ Percutaneous transluminal angioplasty (PTA) ซึ่งเป็นการใช้บอลลูนถ่างขยายหลอดเลือดส่วนที่ตีบแคบจะใช้ได้ผลดีกับหลอดเลือดที่ตีบไม่เกิน 10 ชั่วโมงอาจต้องเลาะแผ่นไขมันออก (Atherectomy) ด้วยเครื่องมือตัดแบบหมุนด้วยความเร็วสูง ซึ่งสามารถทำผ่านผิวหนังเข้าทางหลอดเลือด ทำในรายที่มีหลอดเลือดตีบมากหรือมีการอุดตัน บางรายต้องทำผ่าตัดเพื่อเอาสิ่งอุดตันออก (Endarterectomy) และการปลูกหลอดเลือดข้ามผ่านตำแหน่งที่อุดตัน (Bypass grafting)

การพยาบาล ให้เนื้อเยื่อส่วนปลายได้รับเลือดไปเลี้ยงมากที่สุดโดยจัดให้ ผู้ป่วยนอนยกหัวเตียงสูงเล็กน้อย หรือใช้เก้าอี้ที่ปรับเอนไปข้างหลังได้ ขณะนั่งผู้ป่วยควรให้เท้าต่ำเล็กน้อยเพื่อให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อส่วนปลายเพิ่มขึ้นซึ่งจะช่วยบรรเทาอาการปวด แนะนำให้หลีกเลี่ยงการนั่งหรือนอนไขว่ห้างและการนั่งท่าหลังโกงหรือท่างอตัว ดูแลให้ยาเก้ปวดและยานอนหลับตามแผนการรักษา ให้งดสูบบุหรี่ จัดให้อยู่ในที่อบอุ่น หลีกเลี่ยงการนวดหรือการใช้แรงกดทับบนแขนขา หากเป็นโรคเบาหวานต้องควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดตามแผนการรักษา เช่น เฮปาริน เป็นต้น ดูแลผิวหนัง โดยสวมรองเท้าทุกครั้งที่ลงจากเตียง ล้างเท้าด้วยสบู่อ่อน ๆ และใช้ผ้าสะอาดถู เช็ดช่องนิ้วเท้าให้แห้งอย่างน้อยวันละครั้ง หากใช้น้ำอุ่นล้างเท้าให้ใช้มือทดสอบอุณหภูมิแทน ใช้โลชั่นทาผิวหนัง ไม่ควรทาระหว่างนี้วเท้า ไม่เกา ควรใช้วิธีลูบเบา ๆ หากเท้าเย็นควรใส่ถุงเท้าที่ทำด้วยผ้าฝ้ายหรือห่มผ้า รับประทานอาหารที่มีโปรตีนและวิตามินสูง รวมทั้งให้การพยาบาลผู้ป่วยก่อนและหลังผ่าตัด

ขอบคุณข้อมูลดีๆจากหนังสือ "คู่มือร้านยาเล่ม 1 ความรู้เรื่องยาเบื้องต้น และแนวทางการซักถามเพื่อให้การรักษาขั้นต้น" เรียบเรียงโดยเภสัชกรหญิงจิรัชฌา อุดมชัยสกุล วิทยากรอบรมหลักสูตรผู้ช่วยเภสัชกรร้านยา จากสำนักพิมพ์ศิษฏิกร

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

เบาหวานขึ้นตามีวิธีรักษาอย่างไรบ้างค่ะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ทำไมหนูปวดเมื่อยตรงสะบักมักจะปวดหัวทุกที
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ความดันสูงมีสิทธิ์หายขาดมั้ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ปวดหัวไมเกรนปวดมากๆเส้นเลือดในสมองจะแตกมั๊ยคะ
คำถามนี้ได้การตอบจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

ดูคำถามและคำตอบอื่นๆที่เกี่ยวกับอาการนี้

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่