ความรู้สุขภาพ

เราป่วยโรคเดิมซ้ำได้ไหม?

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 3 นาที
Istock 645945366 %281%29

ตอนที่อเล็กซ์ ลูกชายของผมอยู่ชั้น ป.4 พยาบาลที่โรงเรียนชื่อ คุณมอลลีนั้นสุดยอดจริงๆ ครับ เธอสังเกตได้ว่าเด็กคนไหนป่วยจริง ๆ จําเป็นต้องให้กลับบ้าน และเด็กคนไหนแค่ไม่อยากสอบสะกดคํา เธอจะ ปฏิบัติต่อเด็กป่วยทุกคนที่มาหาอย่างดีเสมอ

มีอยู่เดือนหนึ่งที่เราได้รับโทรศัพท์จากมอลลี่มากครั้งกว่าที่เคยได้รับ ตลอดหนึ่งปีก่อนนั้น ครั้งแรกคือ อเล็กซ์รู้สึกไม่ค่อยดี เขาปวดหัวและมีไข้ มอลลี่คิดว่า ภรรยาผมน่าจะไปรับลูกกลับบ้าน จีนพาลูกไปหาหมอ ปรากฏว่าอเล็กซ์คออักเสบติดเชื้อสเตร็ปโตคอกคัส พอลูกได้ยาปฏิชีวนะแล้วก็ไป โรงเรียนได้ หลังจากนั้นไม่ถึง 2 สัปดาห์ อเล็กซ์ไปหามอลลี่ด้วยอาการอย่างเดิมอีก จีนไปรับลูกมาให้หมอตรวจ ปรากฏว่าผลการทดสอบเชื้อสเตร็ปเป็นบวก อเล็กซ์ได้รับยาปฏิชีวนะอีกตัวหนึ่งและอาการดีขึ้นในไม่ช้า ครั้งที่ 3 ที่จีนรับโทรศัพท์จากมอลลี่ในเดือนถัดมา จีนพูดอย่างฉุน ๆ ว่า “เป็นไปไม่ได้หรอก เขาต้องไม่เป็นคออักเสบจากสเต็ปอีกแน่” แต่เชื่อไหม ครับว่า ก็ใช่อีกนั่นแหละ เราถึงกับเอาลูกไปตรวจให้แน่ๆ ว่าแกเป็นพาหะ ของโรคหรือเปล่า หมายถึงว่าเป็นคนมีเชื้อโรคที่อาศัยคอหอยเป็นที่อยู่โดย ไม่ทําอันตราย แต่ผลตรวจก็ออกมาเป็นลบ จีนรู้สึกกังวล เธอถามผมว่า “ลูกไม่สบายโรคเดิมซ้ำ ๆ ฉันนึกว่าคนเราจะไม่ป่วยซ้ำอย่างเดิมเสียอีก นี่มันเกิดอะไรขึ้นคะ?” คําตอบของผมก็คือ มีโรคติดเชื้อบางอย่างเช่นสเต็ป ที่เชื้อมีหลายสายพันธุ์ จึงมีสิทธิ์ทําให้คุณป่วยแล้วป่วยอีก เพราะภูมิต้านทานที่เกิดขึ้นหลังจากติดเชื้อสายพันธุ์แรก ไม่สามารถปกป้องคุณจากเชื้อสายพันธุ์อื่นๆ

ระบบภูมิต้านทานของคนเราช่างน่าทึ่ง มันทําหน้าที่นานาประการ เป็นระบบป้องกันที่ละเอียดซับซ้อน ต่อต้านการรุกรานของจุลินทรีย์ทั้งหลาย ในบางครั้ง ระบบภูมิต้านทานของคุณจะทํางานเข้มแข็ง กําจัดเชื้อที่อาจก่ออันตรายได้ตั้งแต่ครั้งแรกที่มันพยายามบุกเข้าสู่ร่างกาย แต่ในหลายๆ ครั้ง ร่างกายจะติดเชื้อ แต่ระบบภูมิต้านทานก็จะ “จดจํา” วิธีการต่อสู้ของผู้ บุกรุกเอาไว้ได้ จึงแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะเกิดติดเชื้อนั้นซ้ำอีก

ความคิดที่ว่า คนเราจะไม่ป่วยด้วยโรคจากเชื้อเดิมอีกซ้ำสองนั้น น่าจะเกิดจากแนวคิดเรื่องภูมิต้านทานที่กล่าวมานี่เอง ระบบภูมิต้านทาน อาศัย “จํา” ผู้ที่เคยมาบุกรุกไว้กับระบบภูมิต้านทานในเซลล์เม็ดเลือดขาว ที่เรียกว่า “เมมโมรี บี เซลล์” ถ้าเชื้อที่รู้จักแล้วมาบุกซ้ำอีก เซลล์เหล่านี้ จะกดกริ่งปลุกระดมทั่วทั้งระบบภูมิต้านทาน ให้ปล่อยแอนติบอดี สารต้านทานเฉพาะเชื้อนั้น ออกมาถล่มเชื้ออย่างรวดเร็ว

ความทรงจําของภูมิต้านทานนี้เกิดได้จากหลายทาง เช่น เกิดเอง ตามธรรมชาติหลังการติดเชื้อ หรือเกิดหลังจากได้รับวัคซีน ศิลปะการสร้างวัคซีนที่มีประสิทธิภาพอยู่ตรงที่ สามารถกระตุ้นระบบภูมิต้านทานให้คงอยู่ ตลอดชีวิต แต่ขณะเดียวกัน ก็ไม่ทําให้เกิดอาการป่วยของโรคที่ต้องการจะ สร้างภูมิ นี่ไม่ใช่เรื่องที่ทําได้ง่ายๆ นะครับ ภูมิต้านทานที่เกิดขึ้นจากการได้วัคซีนนั้น หลายชนิดอยู่ได้ตลอดชีวิต แต่อีกหลายชนิดก็อยู่ได้เพียงระยะ สั้นๆ แล้วลดลง

เมื่อเราป่วยเป็นโรคบางโรคแล้วก็จะไม่เป็นอีก ตัวอย่างเช่น มีความเป็นไปได้น้อยมากที่คุณจะป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่จากเชื้อตัวเดิมที่เคยทําให้ คุณป่วยมาแล้ว คุณป่วยเป็นฝีดาษได้ครั้งเดียว ถ้าเป็นหัดสักครั้งก็จะไม่เป็นอีก โชคไม่ดีนักที่พวกจุลินทรีย์ช่างฉลาดเหลือเกิน พวกมันหาหนทางจะหลบหลีกแนวต้านของร่างกายให้จงได้ เป็นต้นว่าใช้วิธีแปลงร่างนิดๆหน่อย ๆ ก็อาจทําให้มันผ่านระบบภูมิต้านทานมาทําให้คุณติดเชื้อได้สําเร็จ ยกตัวอย่างเช่นไวรัสไข้หวัดใหญ่ ซึ่งเปลี่ยนแปลงรูปร่างได้เรื่อยๆ เราจึงมีโอกาสเสี่ยงติดเชื้อได้อีกจากสายพันธุ์ใหม่ ๆ นี่เป็นเหตุผลว่า ทําไมเราถึง ต้องฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่กันปีละครั้ง สําหรับการติดเชื้ออื่นๆ ภูมิต้านทาน ต่อโรคจะค่อย ๆ ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป จนกระทั่งเสี่ยงต่อการติดเชื้ออีก ในที่สุด ด้วยเหตุนี้จึงมีการฉีดกระตุ้นภูมิต้านทานสําหรับบางโรคเช่น บาดทะยัก ไอกรน นอกจากนี้ ก็ยังมีความเจ็บป่วยบางอย่างหรือยาบางตัว ที่รบกวนระบบภูมิคุ้มกันให้ทํางานได้ไม่เต็มที่อีกด้วย

ด้วยเหตุผลทั้งปวงที่เล่ามา เมื่อเป็นเรื่องของโรคติดเชื้อ การป้องกัน ที่ดีที่สุดคือ อย่าปล่อยให้ระดับการปกป้องลดลง ต้องแน่ใจว่าคุณได้รับ วัคซีนอย่างครบถ้วน รวมถึงไม่ลืมฉีดกระตุ้นตามกําหนดด้วย อีกทั้งหมั่น ล้างมือให้เป็นนิสัย ต่อให้คุณจะเคยเป็นโรคนั้นมาแล้วก็ไม่ควรประมาท และอย่าพูดด้วยความประมาทว่า “เรื่องนี้ไม่ต้องห่วง” 

บทสรุปของหมอเบซเซอร์

ในขณะที่ระบบภูมิต้านทานของคุณจดจําเชื้อที่ก่อโรคหลายตัวได้แม่นยํา และ ปกป้องไม่ให้คุณป่วยจากเชื้อนั้นซ้ำสอง แต่ก็ไม่แน่เสมอไปหรอกครับ โปรดระลึกไว้ว่า มีหลายโรคที่คุณมีโอกาสจะป่วยแค่หนึ่งครั้ง แต่ถ้าฉีดวัคซีนแล้ว ตลอดชีวิตนี้ คุณมีโอกาสที่จะไม่ป่วยโรคนี้แม้แต่หนเดียวครับ

 หากคุณเห็นว่าบทความนี้มีประโยชน์และอยากอ่านเกี่ยวกับหัวข้อนี้เพิ่มเติม สามารถสนับสนุนผู้แต่ง นายแพทย์ริชาร์ด เบซเซอร์  ได้โดยการซื้อหนังสือ “ความจริงจากหมอไขข้อกังขาปัญหาสุขภาพ”

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่