เทคโนโลยีด้านสุขภาพ

มาตราหน่วยนับเลือดที่ควรรู้

อ่านข้อมูลความรู้พื้นฐานทั่วไปมาตราหน่วยนับเกี่ยวกับเลือด
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 12 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 252,715 คน

มาตราหน่วยนับเลือดที่ควรรู้

ในแบบรายงานแสดงค่าผลการตรวจเลือดไม่ว่าระบบใด สิ่งที่ขาดไม่ได้ในทุกรายการต่อจากตัวเลขนั้น ก็คือจะต้องแสดงให้เห็นว่าเป็น "หน่วย" อะไรเสมอ

หากหน่วยไม่เหมือนกันก็ย่อมทำให้แสดงตัวเลขไม่ตรงกัน เช่น นาย ก มีส้มอยู่เต็มกระจาดพอดีจำนวน 48 ผล ในการนี้เราอาจแสดงหน่วยนับว่านาย ก เป็นเจ้าของส้มด้วย "จำนวน"และ "หน่วย" ที่ต่างกัน ดังนี้

นาย ก เป็นเจ้าของส้ม 48 ผล หรือ

นาย ก เป็นเจ้าของส้ม 4 โหล  หรือ

นาย ก เป็นเจ้าของส้ม 1 กระจาด

ค่าตัวเลขที่แสดงจำนวนส้ม 48 ผลกับจำนวนส้ม4โหลนั้นแสดงความจริงที่ไม่แตกต่างกันโดยนัย แต่เหตุที่จำนวนตัวเลขไม่ตรงกันก็เพราะว่า "หน่วยนับ" มันต่างกัน

ดังนั้นหน่วยของจำนวนนับตัวเลขใดใดจึงมีความสำคัญซึ่งท่านผู้อ่านไม่ควรมองข้ามไปเป็นอันขาด

วิธีการรายงานแสดงคาดผลตรวจเลือดก็เช่นเดียวกันอาจมีหน่วยนับเกี่ยวกับเลือดที่แตกต่างกันท่านผู้อ่านและผู้นำค่าไปใช้ จึงควรจะได้มีความสังเกตุดูรู้วิธีเทียบเคียงระหว่างค่าของหน่วยที่แตกต่างกันซึ่งหนังสือนี้จะพยายามให้ความกระจ่างกับท่านผู้อ่านให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

โดยความรู้พื้นฐานทั่วไปมาตราหน่วยนับเกี่ยวกับเลือดมักจะมี 5 มาตราดังนี้

1. มาตราในด้านจำนวน

2. มาตราในด้านน้ำหนัก

3. มาตราในด้านปริมาตร

4. มาตราในด้านความยาว

5. มาตราอื่นๆ

มาตราในด้านจำนวน

มาตราในด้านจำนวนเกี่ยวกับเลือดมาใช้กับหน่วยนับจำนวนเซลล์ของเม็ดเลือดหรือเกล็ดเลือดโดยมีข้อควรสังเกตว่าจะต้องแสดงจำนวนต่อปริมาตรใดปริมาตรหนึ่งเสมอคล้ายกับการนับจำนวนส้ม 48 ผลต่อ1 กระจาด

กรณีของหน่วยนับเม็ดเลือดในใบรายงานแสดงผลบางคลินิกหรือบางแบบอาจแสดงได้หลายวิธีเช่น

วิธีที่ 1 WBC count : 7,200 cells/cu.mm.

ย่อมหมายถึงว่าจำนวน white blood cell หรือจำนวนนับของเซลล์เม็ดเลือดขาวคือ 7,200 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตรนับว่าเป็นการแสดงตัวเลขอย่างตรงไปตรงมา

วิธีที่ 2 WBC count : 7.2 103/cu.mm.

ย่อมหมายถึงว่า จำนวนนับเซลล์เม็ดเลือดขาว คือ

7.2 x 103           =          7.2 x 10 x 10 x10

หรือ                  =          7,200 เซลล์/cu.mm.

นั่นคือ 7,200 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตร

วิธีที่ 3 WBC count : 7.2 103/µL

ย่อมหมายถึงว่า จำนวนนับเซลล์เม็ดเลือดขาว คือ

=          7.2 x 10 x 10 x10

=          7,200 เซลล์/ µL

“µL” นั้นคือ microlitre ซึ่งจะมีค่าเท่ากับ 1 ในล้านของลิตร หรือเท่ากับ 0.001 millilitre (ml) หรือเท่ากับ  ลูกบาศก์มิลลิเมตร (cu.mm.) นั่นเอง ในการนี้ใคร่จะขอแสดงวิธีการคำนวณให้เห็นอย่างง่ายๆ ดังนี้

1 µL        =                      ลิตร                                                      หน่วยลิตร

                        =           x 1,000                                           หน่วย cu.cm.

                        =           x 1,000 x 1,000                               cu.mm.

                        =          1                                                                      cu.mm.

นั่นคือ 7,200 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตร เช่นเดียวกัน

วิธีที่ 4 WBC count : 7.2 x 109/L

ย่อมหมายถึงว่า จำนวนนับเซลล์เม็ดเลือดขาว

=          7.2 x 109                                               เซลล์ต่อเลือด      1          ลิตร

=          7.2 x 1,000,000,000                               เซลล์ต่อเลือด      1,000    cu.cm.

=          7.2 x                            เซลล์ต่อเลือด      1          cu.mm.

=          7.2 x 1,000                                            เซลล์ต่อเลือด      1          cu.mm.

นั่นคือ 7,200 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตร นั่นเอง

ในการนี้ จะเห็นได้ว่าจำนวนหน่วยนับเซลล์เม็ดเลือดขาว 7,200 เซลล์ต่อ 1 ลูกบาศก์มิลลิเมตร นั้นอาจแสดงในใบแจ้งผลเลือดได้ถึง 4 วิธี ทั้งๆที่เป็นค่าเดียวกันโดยนัย กล่าวคือ

7,200    cells/cu.mm.

หรือ =   7.2        103/cu.mm.

หรือ =   7.2        103/ µL

หรือ =   7.2        109/ L

ผมรวบรวมมาแสดงพอให้เห็นเป็นตัวอย่างตัวอย่างเพียง 4 รูปแบบ ซึ่งในความเป็นจริงสถานพยาบาลหรือห้องแล็บบางแห่งอาจแสดงผลเลือดด้วย “หน่วยนับจำนวน” ที่พิสดารผิดแผกแตกต่างไปจากนี้ก็ได้

โดยเหตุนี้ ท่านผู้อ่านจึงควรทำความเข้าใจในตารางที่ 1 ของหน้านี้ เพื่อสร้างความคุ้นเคยกับคำอุปสรรค (prefix) ที่อาจใช้เติมลงข้างหน้าของมาตราหน่วยมาตรฐาน คือ 1) meter (เมตร) 2) gram (กรัม) และ 3) litre (ลิตร) เช่นคำที่เพิ่งผ่านตาท่านผู้อ่านในตัวอย่างของวิธีที่ 1-4 เช่น

milli                 ใน                    millimeter (mm)

micro (µ)         ใน                    microlitre (µL)

 

ตารางแสดงหน่วยนับในระบบเมตริก

จำนวนเลขสามัญทั่วไป

หรือเลขยกกำลัง

คำอุปสรรค

สัญลักษณ์

ศัพท์ที่ใช้เรียกกันทั่วไป

1,000,000,000,000,000

1015

peta

P

Quadrillion

1,000,000,000,000

1012

tera

T

Trillion

1,000,000,000

109

giga

G

Billion

1,000,000

106

mega

M

Million

1,000

103

kilo

K

Thousand

100

102

hecto

H

Hundred

10

101

deca

da

Ten

1

10

-

-

One

0.1

10-1

deci

d

Tenth

0.01

10-2

centi

c

Hundredth

0.001

10-3

milli

m

Thousandth

0.00.001

10-6

micro

                µ

Millionth

0.000.000.001

10-9

nano

n

Billionth

0.000.000.000.001

10-12

pico

p

Trillion

0.000.000.000.000.001

10-15

femto

f

Quadrillion

แสดงคำอุปสรรค (prefix) เพื่อใช้ประกอบเป็ฯคำนำหน้าหน่วยนับในมาตราหน่วยมาตรฐานในระบบเมตริก ที่อาจพบในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเลือด เช่น ng หมายถึง น้ำหนัก 1 ในพันล้านกรัม (n = nano, g = gram)

เมื่อใช้ตารางที่ 1 เพื่อค้นหาคำอุปสรรคแล้วก็จะพบว่า

1 millimeter                   =                      10-3                                           เมตร

                                     =                                                   เมตร

                                     =                                                            เมตร

นั่นคือ   1 mm.               =                      0.001                                        เมตร

หรือ      1 microllitre      =                      10-6                                           ลิตร

                                     =                              ลิตร

                                     =                                                     ลิตร

นั่นคือ 1 µL                    =                      0.000.001                                  ลิตร

ดังนั้นเมื่อท่านผู้อ่านมีความเข้าใจและใช้ตารางที่ 1 ได้อย่างคล่องแคล่วแล้วในการนี้มีคลินิกใดแสดงหน่วยนับพิสดารอย่างใด ท่านก็ย่อมสามารถแปลงค่ามาเป็นหน่วยนับมาตรฐานที่ท่านคุ้นเคยได้อย่างเสมอ                       

มาตราในด้านน้ำหนัก

ในการแสดงผลใดๆ เกี่ยวกับเลือด “มาตราในด้านน้ำหนัก” มักเป็นหน่วยหลักที่จะต้องแสดงอยู่เกือบทุกค่า รูปแบบมาตรฐานของ “หน่วยน้ำหนัก” ที่คลินิกต่างๆ มักนิยมใช้กันจะมี 4 รูปแบบคือ 1) g 2) mol 3) Eq และ 4) mg% ทั้งนี้จะได้ทยอยทำความเข้าใจทั้ง 4 รูปแบบ ดังนี้

รูปแบบที่ 1 แสดงเป็น กรัม คือ gram หรือ gm และมักจะลดรูปลงเหลือเพียง g  

ทั้งนี้เพื่อให้สะดวกต่อการเติมคำอุปสรรค (ในตารางที่ 1) ลงข้างหน้าเช่น ng ก็หมายถึง nanogram

รูปแบบที่ 2 แสดงเป็น โมล คือ mole หรือ mol หรือน้ำหนักโมเลกุลของธาตุใดๆ นน้ำหนักโมเลกุลของธาตุแคลเซียม (Ca) คือ 40

ดังนั้น 1 mole ของแคลเซียมจะเท่ากับ 40 กรัม

เพราะฉะนั้น Ca 1 millimole        =           x 40                   กรัม

นั่นคือ แคลเซียม 1 mmol             =          0.04                              กรัม

โดยเหตุที่น้ำหนักอะตอม (atomic weight) หรือน้ำหนักโมเลกุล (molecular weight) ของธาตุใดๆ จะมีค่าไม่เท่ากันเลย ฉะนั้นเมื่อจะแปลงค่ามาเป็ฯน้ำหนักสากล เช่น ค่าทั่วไปในแบบระบบเมตริก จึงจำเป็ฯต้องใช้ตัวเลขคงที่มาเปรียบเทียบมาคำนวณด้วยตนเองง่ายๆ เช่น

ตัวอย่าง เมื่อไปเจาะเลือดที่คลินิก B ได้ผลเลือดมีค่าคอเลสเตอรอล (cholesterol) เท่ากับ 5.439 mmol/L แต่เมื่อ 3 เดือนที่แล้วเคยเจาะเลือดที่คลินิก A ปรากฏว่า ได้ค่าคอลเลสเตอรอลตามที่บันทึกไว้ครั้งก่อนนั้นว่า 220 mg/dL

จึงอยากทราบผลว่า ค่าคอเลสเตอรอลครั้งล่าสุดที่คลินิก B มันสูงขึ้นหรือต่ำลงจากคลินิก A มากน้อยเพียงใด?

วิธีคำนวณ

เปิดตาราง A ค้นหาคำว่า cholesterol จะพบว่า

cholesterol 1 mg/dL  =  0.0259 mmol/L

 

ในการนี้ เพื่อความสะดวกจึงควรจะได้แปลงค่าผลเลือดของคลินิกที่ได้จากการเจาะเลือดตรวจครั้งหลัง ให้เปลี่ยนเป็ฯหน่วยทั่วไปตามมาตรฐานเหมือนคลินิก A เสียก่อน ซึ่งย่อมจะเกิดความสะดวกต่อการเปรียบเทียบต่อไปจาตัวเลขในตารางที่ได้มา อาจคำนวณได้ว่า ค่าคอลเลสเตอรอลที่คลินิก จะมีค่า

=                                  mg/dL

=                      210                   mg/dL

แต่ค่าคอลเลสเตอรอลที่คลินิก A ตรวจแล้ว เคยมีค่า

=                      220                   mg/dL

เพราะฉะนั้น แสดงว่าลดลง          =                      220-210            mg/dL

                                                =                      10                     mg/dL

มีข้อควรจำเพียงว่า หน่วย “mole” นี้เป็นหน่วยที่นานาชาติวางระบบขึ้นเรียกว่า Systeme Internationale     (SI)

รูปแบบที่ 3 แสดงเป็น Eq ซึ่งเป็นคำย่อของ “Equivalents”

จำนวน Eq คือมาตราแสดงมวลสารของธาตุใดๆ ที่สามารถรวมตัวกับธาตุอื่นได้ ทั้งี้ขนาดหน่วยที่มักใช้แสดงผล คือ mEq

นั่นคือ milliequivalents นั่นเอง

ตัวอย่าง นาย ก มีระดับ potassium ในใบแสดงผลเลือด เท่ากับ 4 mEq/L แปลว่านาย ก มีค่าโพแทสเซียมจำนวน 4 milliequivalents ต่อปริมาณเลือด 1 ลิตร

ในการนี้หากต้องการจะเปลี่ยนเป็น “SI” หรือหน่วย “mole” ก็ดูจาก

potassium  1 mEq/L = 1 mmol/L

เพราะฉะนั้น      4          mEq/L              =                      4 x 1                 mmol/L

                                                           =                      4                      mmol/L

รูปแบบที่ 4 แสดงเป็นmg%

ทั้งนี้เนื่องจากการแสดงว่าค่าว่า มีธาตุหรือสารประกอบใดๆ ในน้ำเลือดนั้นมักต้องจำกัดขนาดของปริมาณน้ำเลือดด้วยปริมาตรมาตรฐาน คือ “dL” หรือ “deciliter” นั่นคือ 1 ใน 10 ของลิตร

เนื่องจากปริมาตร 1 ลิตร                           =                      1,000                มิลลิเมตร

เพราะฉะนั้น      1 decilitre                      =                       x 1,000         มิลลิเมตร

หรือ                  1 dL                             =                      100                   mL

โดยเหตุผล คลินิกบางแห่งที่แสดงค่าผลเลือดของสารประกอบใดๆ เช่น น้ำตาล (กลูโคส) ต่อเลือด 100 mL จึงอาจแสดงได้ 2 แบบ กล่าวคือ

แบบมาตรฐาน                ค่าน้ำตาล           =          82         mg/dL

แบบ mg%                     ค่าน้ำตาล           =          82         mg/ 100 mL

หรือจะเขียนสั้นๆ ว่า        ค่าน้ำตาล           =          82         mg%

ฉะนั้น ในกรณีเห็ฯค่าผลเลือดซึ่งแสดงหน่วยน้ำหนักประกอบ% ณ ที่ใด ก็ให้แปลความหมายว่า นั่นคือ “ต่อ 100 mL” หรือ “ต่อ dL” หรือ “…/dL” เสมอ เช่น

Uric acid           4.2 mg%           นั่นคือ   4.2 mg/dL

Free T4             1.1 ng%                        นั่นคือ   1.1 ng/dL

มาตราในด้านปริมาตร

โดยผลของการทำความเข้าใจในสองมาตราแรกคือด้านจำนวนและด้านน้ำหนักก็คงจะได้มีส่วนช่วยสร้างความคุ้นเคยให้เห็นกันมาแล้วว่าหน่วยวัดปริมาตรเกี่ยวกับเลือดนั้นมักมีรูปแบบ ที่ไม่ซับซ้อนอะไรมากนักกล่าวคืออาจเป็นลิตร (L) เป็นเดซิลิตร (dL) หรือมิลลิลิตร (mL) เพียงแต่การใช้รูปแบบอักษรย่ออ่านมีให้เห็นแตกต่างกันเช่น

Litre                                                     =          l           หรือ      L

Decilitre                                                =          dl         หรือ      dL

Millilitre                                               =          ml        หรือ      m

           

การแสดงปริมาตรอีกรูปแบบหนึ่งที่อาจไม่ใช้หน่วยปริมาตร (เช่น ลิตร) โดยตรง ก็อาจใช้แสดงด้วย "หน่วยลูกบาศก์ของหน่วยความยาว" ก็ได้ เช่น

cumm               ก็หมายถึง                      cu.mm.

                         หรือ                              cubic millimeter

                         นั่นคือ                           ลูกบาศก์มิลลิเมตร

                         หรือ                              ลบ.มม.

cc                     ก็หมายถึง                      cu.cm

                         หรือ                              cubic centimeter

                         นั่นคือ                           ลูกบาศก์เซนติเมตร

                         หรือ                              ลบ.ซม.

โดยประการสำคัญที่สุดซึ่งท่านผู้อ่านควรต้องจดจำอีกเรื่องหนึ่งก็คือความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยวัดปริมาตรประเภทใช้ลูกปัดความยาวกับหน่วยปริมาตรแท้จริงเกี่ยวกับเลือดซึ่งทราบกันทั่วไปอยู่แล้วนั่นคือ

สูตรความสัมพันธ์มาตรฐาน

1 ลบ.ซม.                       =          1 มล. (มิลลิเมตร)

 หรือ 1 cc                       =          1 mL

                                      =          0.001 ลิตร นั่นเอง

มาตราในในด้านความยาว

โดยธรรมดา ค่าผลเลือดหรือรายงานแสดงผลการตรวจเลือดมักไม่ค่อยมีตัวเลขที่บอกค่าเกี่ยวกับความยาว เว้นแต่จะใช้หน่วยเป็น "ลูกบาศก์ของความยาว" เช่นลูกบาศก์เซนติเมตร (ลบ.ซม. หรือ cu.cm. หรือ cc) ที่พึ่งเอ่ยถึงมาในข้อที่แล้ว

แต่ในกรณีการแสดงรูปพรรณสัณฐานของเซลล์เม็ดเลือดหรือขนาดของหลอดเลือดหรือขนาดของมิติใดใดเกี่ยวกับเลือด ก็อาจมีหน่วยความยาวในระบบเมตริกและบางมาตราที่ใคร่ขอยกตัวอย่างขนาดของชิ้นส่วนเกี่ยวกับเลือดจากตำราเช่น

ก. หลอดเลือดแดง aorta ที่แรกพ้นออกมาจากหัวใจ จะมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2.5 cm

ในที่นี้ 2.5 cm ก็คือ 2.5 centimeter ที่เรารู้จักและคุ้นเคยกันอยู่แล้ว

ข. หลอดเลือดแดงส่วนปลาย (artiroles) อาจมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางน้อยกว่า 0.3 mm

ในที่นี้ 0.3 mm ก็คือ 0.3 millimeter ทำให้เรานึกภาพออกว่ารูหลอดเลือดแดงส่วนปลายนั้นมันเล็กมากจริงๆ

ค. ระหว่างผนังด้านในของหลอดเลือดแดงฝอย จะมีรูขนาด 30-40 Å ซึ่งใช้เป็นทางผ่านของน้ำและอิเล็กโทรไลต์ตัด ปัญหาที่เราอยากรู้ว่าคือ ความยาวขนาด 30-40 Å จะมีค่าเท่าใดในระบบเมตริกที่มีมาตรฐานเป็น เมตร

ในที่นี้ 30-40 Å ก็คือ 30-40 angstrom นั่นคืออังสตรอมซึ่งเป็นหน่วยวัดความยาว มีขนาดที่อาจต้องจำก็คือมีสูตรว่า

1 Å  =  1 ในร้อยล้านของเซนติเมตร

            1 angstorm                    =                                    เซนติเมตร

                                                =                      0.00,000,001                 cm

                                                =                                   m

                                                =                      0.0,000,000,001             m

                                                =                      0.1                                nm

            นั่นคือ 1 Å                     =                      0.1                                nm

            เพราะฉะนั้น 30-40 Å      =                      3 -                                nm นั่นเอง

            ท่านผู้อ่านคงไม่ลืมว่า nm คือ nanometer ซึ่งมีค่าเท่ากับหนึ่งในพันล้านเมตร หรือเท่ากับ 0.000,000,001   เมตร

            . เม็ดเลือดแดง มีรูปร่างกลมแบนขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 7.8 ไมครอน ทำให้มีปัญหาให้เราอยากรู้ว่า 1 ไมครอน มันยากี่เมตรในระบบเมตริก โดยมีสูตรว่า

1 micron = 1 ในล้านของเมตร

 

                                                =                                          m

                                                =                      0.000,001                      m

                                                =                      1 µm                             (ไมโครเมตร)

            นั่นคือ 7.8 ไมครอน         =                      7.8                                ไมโครเมตร

            หรือ  7.8 micron             =                      7.8                                µm

            หรือ 1 micron                =                      1                                  µm

มาตราอื่นๆ

หน่วยนับในมาตราอื่นๆ หมายถึงการนับที่ไม่เกี่ยวกับจำนวน น้ำหนักปริมาตร หรือความยาวใดๆ เกี่ยวกับเลือด

ในการ จะได้กล่าวถึงเฉพาะที่ใช้นับกับ สารเคมี เกี่ยวกับเลือดที่มักพบบ่อย เช่น

หน่วย ในรูปของ “units” โดยตรง หรือใช้คำย่อว่า U โดยอาจแสดงจำนวนว่าน้อยในระดับ milli ก็ได้ โดยเขียนว่า “mIU”

หน่วยสากล ในรูปของ international units ก็ใช้คำย่อว่า IU

สรุปของสรุปก็อาจกล่าวได้ว่า มาตรฐานในมาตรวัดเกี่ยวกับเลือดจะไม่พ้นไปจากที่ได้เอ่ยมาทั้งหมด เว้นแต่บาง Lab ที่อาจจะใช้หน่วยพิสดารแปลกไปจากนี้ ก็ขอได้โปรดซักถามท่านเจ้าหน้าที่เทคนิคของ Lab นั้นๆ ให้แน่ชัดต่อไป

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่