การคุมกำเนิด

ประจำเดือนไม่มาใน 7 วันหลังใช้ยาคุมฉุกเฉิน จะท้องหรือไม่

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ พ.ค. 3, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Istock 700287190

สำหรับผู้ที่ไม่ต้องการจะอ่านอะไรยืดยาว ก็ขอสรุปสั้น ๆ ว่า...

"การที่ไม่มีเลือดออกใน 7 วันหลังจากใช้ยาคุมฉุกเฉิน อาจจะท้อง หรืออาจจะไม่ท้องก็ได้ค่ะ" 

โอเค... จบแล้ว! แยกย้าย ๆ (ฮ่า...)

แต่สำหรับผู้ที่ต้องการทราบรายละเอียดเพิ่มเติม เพื่อที่จะเข้าใจ หรือเข้าใกล้ความเป็น “กูรู” ในศาสตร์ของ “การคุมกำเนิดวิทยา” (ฮ่า...) ต้องอ่านบทความนี้ต่อจนจบค่ะ แต่เนื่องจากเนื้อหายาวมากกกกกกกกกก... จึงแนะนำให้ไปทานข้าวทานปลา เข้าห้องน้ำห้องท่าให้เรียบร้อยเสียก่อนนะคะ จะได้ไม่หิวจนเป็นลม หรือปัสสาวะราดไปซะก่อนที่จะอ่านจบ

อะไรนะ... ไม่ไปเหรอ?!? ตามใจ! เตือนแล้วนะ (ฮ่า...)

 คำถามที่ว่านี้ พบได้บ่อยในผู้ที่ใช้ยาคุมฉุกเฉินค่ะ ซึ่งน่าจะมาจากความเชื่อผิด ๆ ที่ว่า เมื่อใช้ยาคุมฉุกเฉินแล้วจะต้องมีประจำเดือนออกมาภายใน 7 วัน เพื่อเป็นการการันตีว่าไม่มีการตั้งครรภ์แน่แล้ว

สำหรับผู้ที่ยังเชื่ออยู่เช่นนั้น ก่อนที่จะไชโยโห่ร้องว่า “รอดแล้วจ้า... ไม่ท้องแล้วจ้า...” (ฮ่า...) เมื่อมีเลือดออกสมกับที่รอคอย อยากให้อ่านบทความนี้ เพื่อทำความเข้าใจให้ถูกต้องเสียใหม่นะคะ เกี่ยวกับผลกระทบจากยาคุมฉุกเฉินต่อประจำเดือน และเลือดที่เป็นผลข้างเคียงจากยา

 เพื่อจะให้เข้าใจที่มาที่ไปได้ง่าย จึงขอเกริ่นนำถึงที่มาของประจำเดือน และกลไกการออกฤทธิ์ของยาคุมฉุกเฉินให้ทราบก่อนนะคะ

ประจำเดือนเกิดขึ้นมาได้อย่างไร???

เรื่องนี้เด็ก ม.ปลาย สายวิทย์ น่าจะคุ้นเคยกันดีอยู่แล้ว ถ้าไม่แอบงีบหลับในคาบเรียนชีววิทยา (ฮ่า...) แต่เด็กสายอื่นไม่ต้องกังวลค่ะ จะอธิบายแบบย่อ ๆ ให้พอนึกภาพตามได้ง่าย


ภาพที่นำมาเป็นตัวอย่าง จะเป็นวงรอบประจำเดือน 28 วันนะคะ แต่รอบประจำเดือนตามธรรมชาติ (ในผู้ที่ไม่ได้ใช้ยาคุมกำเนิด) อาจมีได้ตั้งแต่ 21 – 35 วันค่ะ ถ้าอยากรู้ว่ารอบประจำเดือนของเราเป็นกี่วัน ให้หาระยะห่างของวันแรกที่มีประจำเดือนในแต่ละครั้งนะคะ และหากทำย้อนหลังไปหลาย ๆ เดือน ก็จะเห็นแนวโน้มว่ารอบประจำเดือนที่ผ่านมานั้น มาทุกกี่วันบ้าง และมาตรงสม่ำเสมอหรือไม่ ซึ่งหากรอบประจำเดือนตรงและสม่ำเสมอ ก็จะคาดวันตกไข่ที่แน่นอนได้

อธิบายตามภาพได้ดังนี้ค่ะ ในช่วงที่มีประจำเดือน ฮอร์โมนเอสโตรเจนลดต่ำลงสุดขีด ต่อมใต้สมองส่วนหน้าจึงหลั่งฮอร์โมน FSH มากระตุ้นให้ไข่โตขึ้น เยื่อบุผิวด้านในของโพรงไข่ก็จะหลั่งฮอร์โมนเอสโตรเจนมาทำให้เยื่อบุมดลูกหนาตัวขึ้น เมื่อไข่เจริญเติบโตเต็มที่ ต่อมใต้สมองส่วนหน้าก็จะหลั่งฮอร์โมน LH มากระตุ้นให้ไข่ตกออกจากรังไข่ ซึ่งจะมีการตกไข่ในช่วงกลางของวงรอบประจำเดือนนี่เอง

เมื่อไข่ตกออกมาแล้ว โพรงไข่ก็จะพัฒนาเป็นคอร์พัสลูเทียม ซึ่งมีการหลั่งฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนออกมาเปลี่ยนแปลงหลอดเลือดและต่อมต่าง ๆ ในเยื่อบุมดลูก ให้พร้อมรับการฝังตัวของไข่ที่ได้ผสมกับอสุจิ และหลั่งฮอร์โมนเอสโตรเจนมายับยั้งการหลั่งฮอร์โมน FSH และ LH จากต่อมใต้สมองส่วนหน้า เพื่อให้หยุดการเลี้ยงไข่และตกไข่ซ้ำซ้อนกัน

หากมีเพศสัมพันธ์ในช่วงที่มีการตกไข่ แล้วอสุจิได้ผสมกับไข่ที่ตกออกมา ก็ถือว่ามีการปฏิสนธิ ไข่และอสุจิที่ผสมกันก็จะเคลื่อนตัวจากท่อนำไข่มาที่เยื่อบุมดลูก ซึ่งหากฝังตัวได้สำเร็จก็ถือว่ามีการตั้งครรภ์เกิดขึ้นแล้ว

แต่หากไม่มีการฝังตัว คอร์พัสลูเทียมจะฝ่อและสลายตัวไป ระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนก็จะลดลง และส่งผลให้เกิดการหลุดลอกของเยื่อบุมดลูกออกมาเป็นประจำเดือนนั่นเองค่ะ

ยาคุมฉุกเฉินจะป้องกันการตั้งครรภ์ด้วยการยับยั้งการตกไข่และรบกวนการเตรียมความพร้อมของเยื่อบุมดลูกเพื่อรับการฝังตัว ดังนั้น หากใช้ก่อนที่ฮอร์โมน LH จะเพิ่มขึ้น ก็จะช่วยเลื่อนวันที่ไข่ตกออกไป แต่หากไม่สามารถชะลอการตกไข่ได้ทัน ผลของการรบกวนการเปลี่ยนแปลงเยื่อบุมดลูกและทำให้ระยะหลังไข่ตกสั้นลง ก็จะลดโอกาสที่ไข่ซึ่งผสมกับอสุจิแล้วจะฝังตัวได้สำเร็จ

จะเห็นได้ว่า กว่าที่เยื่อบุมดลูกจะหลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือนได้ ก็ต้องมีการลดต่ำลงมากของฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน การได้รับยาคุมฉุกเฉินซึ่งเป็นฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนเช่นกัน อาจทำให้ระดับฮอร์โมนแกว่งขึ้นแล้วลดลงหลังหยุดใช้ แต่ก็ไม่ได้ลดต่ำจนถึงขีดสุดนะคะ การใช้ยาคุมฉุกเฉินจึงไม่สามารถเร่งให้มีประจำเดือนภายใน 7 วันหลังรับประทานยาได้ค่ะ ถ้ายังไม่ถึงเวลาตามวงจรปกติ

อย่างไรก็ตาม ยาคุมฉุกเฉินอาจมีผลให้ประจำเดือนมาเร็วขึ้นหรือช้าลงได้ แต่ก็เพียงเล็กน้อย ผลการศึกษาพบผู้ที่มีประจำเดือนคลาดเคลื่อนไม่เกิน 1 วัน 54%, ประจำเดือนมาเร็วขึ้น 2 – 4 วัน 21%, ประจำเดือนมาช้า 2 – 4 วัน 17% ส่วนผู้ที่มีประจำเดือนมาช้าเกิน 4 วัน พบได้เพียง 7%

โดยมีแนวโน้มว่าผู้ที่มีอายุน้อยกว่า 20 ปี หรือมีรอบประจำเดือนสั้นน้อยกว่า 26 วัน หรือใช้ยาคุมฉุกเฉินหลังจากที่มีไข่ตกไปแล้ว จะมีประจำเดือนมาช้า

แต่หากใช้ก่อนที่จะมีไข่ตก ประจำเดือนมักจะมาเร็วขึ้นเล็กน้อย ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลในด้านประสิทธิภาพของยาคุมฉุกเฉิน ในการลดช่วงเวลาหลังไข่ตกให้สั้นลงได้ดีกว่า เมื่อรับประทานก่อนที่ระดับฮอร์โมน LH จะเพิ่มขึ้นมาก

ถึงแม้รอบประจำเดือนอาจคลาดเคลื่อนได้เมื่อใช้ยาคุมฉุกเฉิน แต่ส่วนใหญ่จะกลับมาเป็นปกติในเดือนถัดไปค่ะ

สรุปว่าประจำเดือนก็จะมาตามรอบปกตินะคะ แต่อาจคลาดเคลื่อนได้บ้างเล็กน้อย

อย่างไรก็ตาม อาจมีเลือดซึ่งไม่ใช่ประจำเดือนออกมาภายใน 7 วันหลังรับประทานยาได้ค่ะ ผลการศึกษาชี้ว่า พบได้ประมาณ 15% ของผู้ที่ใช้ยาคุมฉุกเฉิน          โดยยังไม่ทราบกลไกการเกิดที่แน่ชัด

เลือดที่ออกนี้มักมีปริมาณเล็กน้อย หรือมากะปริบกะปรอย สามารถพบได้ตั้งแต่ 8 ชั่วโมงหลังรับประทานยา แต่เฉลี่ยแล้วจะพบหลังรับประทานยา 4 วัน และเป็นอยู่นานประมาณ 2.4 วันค่ะ

บางคนมีความเข้าใจที่ผิดว่าเลือดนี้คือเลือดประจำเดือน และถ้าพบภายใน 7 วัน แสดงว่าไม่ตั้งครรภ์แล้ว

คงต้องบอกความจริงที่ดับฝัน ว่ามันไม่จริงนะจ๊ะ (ฮ่า...)

จริงอยู่ว่าถ้ามีประจำเดือนมาแล้ว แสดงว่าในรอบเดือนนั้นไม่เกิดการตั้งครรภ์แน่นอน แต่ปัญหาก็คือ ถ้าเลือดที่ออกมาเป็นแค่เลือดกะปริบกะปรอยอันเป็นผลข้างเคียงจากยา ก็ถือว่ายังมีโอกาสตั้งครรภ์ได้

หรือแม้จะไม่มีเลือดใด ๆ ออกมาเลยใน 7 วันหลังใช้ยาคุมฉุกเฉิน ก็ไม่ได้มีความเกี่ยวข้องว่าจะมีการตั้งครรภ์หรือไม่อยู่ดี

สรุปอีกทีว่า เลือดออกกะปริบกะปรอย อาจพบได้ภายใน 7 วันหลังรับประทานยา แต่พบเพียง 15% ของผู้ใช้ หรือก็คือผู้ที่รับประทานยาคุมฉุกเฉินส่วนใหญ่ไม่ได้มีเลือดกะปริบกะปรอยเกิดขึ้นค่ะ อาการดังกล่าวเป็นเพียงผลข้างเคียงจากยาคุมฉุกเฉิน ไม่ใช่ตัวชี้วัดว่าจะมีการตั้งครรภ์หรือไม่

เพราะฉะนั้น ใครที่รอลุ้นเพราะกลัวท้อง ก็ยังต้องลุ้นระทึกต่อไปนะคะ (ฮ่า...)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่