อาการของโรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar Disorder) และการวินิจฉัย

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มิ.ย. 17, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

เข้าใจอาการแสดงของโรคอารมณ์สองขั้วนั้นเป็นเรื่องที่น่าท้าทายโดยเฉพาะในเด็กและวัยรุ่น

โดยทั่วไปแล้ว อาการของโรคอารมณ์สองขั้วนั้นขึ้นอยู่กับว่าผู้ป่วยเองเป็นชนิดไหน ยกตัวอย่างเช่นถ้าเป็น Bipolar I จะมีอาการมาเนียอย่างมาก หรือ มีอาการทั้งมาเนีย และซึมเศร้า และ อาการของโรคซึมเศร้าอย่างน้อยหนึ่งครั้ง ในขณะที่ Bipolar II จะมีอาการของโรคซึมเศร้า และ อาการมาเนียชนิดอ่อน (รุนแรงน้อยกว่ามาเนีย) โดยมีช่วงที่อารมณ์ปกติคั่นอยู่ระหว่าง 2 episodes นี้ ส่วนสุดท้าย Cyclothymia โรคอารมณ์สองขั้วชนิดอ่อน ผู้ป่วยจะมีอาการมาเนียที่รุนแรงน้อยกว่า และภาวะซึมเศร้า ที่แปรปรวนสลับไปมาอย่างน้อย 2 ปี แล้วอะไรเป็นจุดที่แตกต่างระหว่าง อาการมาเนีย มาเนียชนิดอ่อน และ ภาวะซึมเศร้า ?

อาการมาเนีย และ มาเนียชนิดอ่อน (Manic and Hypomanic Episodes)

จากการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต (DSM) ได้บรรยายถึงอาการมาเนียคือช่วงที่อารมณ์ครื้นเคริงจนมากเกินผิดปกติ มีลักษณะคือ มีพลังงานมากขึ้น มีกิจกรรมซึ่งมีจุดหมายเพิ่มขึ้นมาก โดยอาการเป็นอยู่แทบทุกวัน นานอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ สำหรับอาการมาเนียชนิดอ่อนจะมีอาการคล้ายกัน เพียงแต่ว่าระยะเวลาที่เป็นจะสั้นกว่า อย่างน้อย 4 วัน ในช่วงที่คุณมีอาการมาเนีย หรือมาเนียชนิดอ่อน คุณจะมีอาการ หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไปดังต่อไปนี้

  • วอกแวกง่าย
  • ความคิดแล่นเร็ว
  • มีความเชื่อมั่นเพิ่มขึ้นมาก หรือมีความคิดว่าตนยิ่งใหญ่ มีความสามารถ
  • ความต้องการนอนลดลง
  • พูดคุยมากกว่าปกติ หรือต้องการพูดอย่างไม่หยุด
  • พฤติกรรมเสี่ยงต่าง ๆ (ใช้จ่ายอย่างไม่ยับยั้ง ไม่ยังยั้งใจเรื่องเพศ)

โดยพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป จะนับว่าเป็นอาการมาเนียก็ต่อเมื่อ

  • อารมณ์เปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน และส่งผลต่อการทำงาน
  • อาการนั้นรุนแรงจนทำให้เกิดปัญหาในกิจวัตรประจำวัน หรือจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อป้องกันการทำอันตรายต่อตนเองและผู้อื่น
  • ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ

อาการมาเนียยังเป็นตัวที่กระตุ้นให้เป็นโรคจิต (psychosis) ได้ สำหรับพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป จะนับว่าเป็นมาเนียชนิดอ่อนก็ต่อเมื่อ

  • อารมณ์เปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน และส่งผลต่อการทำงาน
  • ไม่ได้รุนแรงจนทำให้เกิดปัญหาในกิจวัตรประจำวัน หรือจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล
  • ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ

อาการซึมเศร้า (Depressive Episodes)

อาการและอาการแสดงของโรคซึมเศร้า ได้แก่

  • มีอารมณ์ซึมเศร้า
  • ความสนใจหรือความสุขใจในกิจกรรมต่าง ๆ ทั้งหมดหรือแทบทั้งหมดลดลงอย่างมาก
  • น้ำหนักลดลงโดยมิได้เป็นจากการคุมอาหาร หรือเพิ่มขึ้นอย่างมีความสำคัญ
  • นอนไม่หลับ หรือหลับมากไปแทบทุกวัน
  • กระสับกระส่าย หรือ เชื่องช้าลง
  • อ่อนเพลีย หรือไร้เรี่ยวแรง
  • รู้สึกตนเองไร้ค่า หรือรู้สึกผิดอย่างไม่เหมาะสม
  • สมาธิหรือความสามารถในการคิดอ่านลดลง
  • คิดถึงเรื่องการตายหรือการฆ่าตัวตาย

จะถือว่าเป็นโรคซึมเศร้าก็ต่อเมื่อคุณมีอาการอย่างน้อย 5 ข้อ โดยอาการเป็นอยู่ทุกวัน หรือแทบทุกวัน เกือบทั้งวัน ตั้งแต่ 2 สัปดาห์ขึ้นไป โดยที่ต้องมีอารมณ์ซึมเศร้า หรือ ความสุขความสนใจลดลง อย่างใดอย่างน้อยหนึ่งอย่าง อาการที่เป็นต้องส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน การงาน การเข้าสังคม และความสัมพันธ์กับคนรอบตัว เช่นเดียวกับอาการมาเนีย อาการเหล่านี้ต้องไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ หรือแม้กระทั่งความโศกเศร้าทั่วไป (เช่นหลังจากสูญเสียคนที่รัก)

อาการอื่น ๆ และลักษณะอาการ

อาการแสดงและอาการที่เป็นไปได้ของ Bipolar I และ II ยังมีอีกได้แก่

  • วิตกกังวล
  • Mixed episodes (มีทั้งอาการมาเนีย หรือมาเนียอย่างอ่อน และ โรคซึมเศร้า พร้อม ๆ กัน)
  • เสียความพึงพอใจกับทุก ๆ กิจกรรมที่ทำ
  • การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ (Catatonia)
  • โรคจิต (มักพบประสาทหลอน (Hallucinations) หรืออาการหลงผิด (Delusions) ร่วมด้วย)

ผู้ป่วยที่มี Catatonia มักมีการตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไม่ปกติเท่าไรนัก พวกเขาจะมีท่าทางร่างกายอยู่ในท่าที่แปลก และโดยส่วนใหญ่มักไม่ปริปากพูดคุยด้วย ผู้ป่วยโรคจิตจะมีอาการมาเนีย และโรคซึมเศร้าอย่างรุนแรงอยู่บ่อยครั้ง จนทำให้หลุดออกจากโลกความเป็นจริง และเกิดความเชื่อฝังใจที่ผิด (หลงผิด) และมีประสาทหลอน นอกจากนี้ยังพบว่าทั้ง Bipolar I และ Bipolar II ยังสามารถเกิดได้ในหญิงตั้งครรภ์ หรือ ภายในหนึ่งเดือนหลังจากคลอดทารก โรคอารมณ์สองขั้วนี้ยังอาจจะมาตามฤดูกาล โดยมีช่วงที่ผิดปกติผันแปรกับฤดูกาลที่เปลี่ยนไป และยังมีรูปแบบของโรคอารมณ์สองขั้วที่เรียกว่า “Rapid cycling” คือการที่ผู้ป่วยจะมีช่วงที่อารมณ์แปรปรวนมากกว่า 4 ครั้งภายในหนึ่งปี โดยที่มีช่วงที่อาการหายไปจนแทบเป็นปกติ หรือหายไปบางส่วนคั่นระหว่างช่วงอาการมาเนีย และโรคซึมเศร้า

การทดสอบและวินิจฉัยโรคอารมณ์สองขั้ว

เนื่องจากยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดของโรคอารมณ์สองขั้ว การวินิจฉัยจึงยังเป็นเรื่องที่ท้าทาย หากสงสัยว่าคุณอาจจะเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว คุณจะต้องผ่านการทดสอบดังต่อไปนี้

  • การตรวจร่างกาย รวมถึงการตรวจเลือด เพื่อหาสาเหตุอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดอาการคล้ายโรคอารมณ์สองขั้ว
  • MRI PET หรือ CT เพื่อหาความผิดปกติในโครงสร้างหรือสารสื่อประสาทภายในสมองที่มีความเกี่ยวข้องกับโรคอารมณ์สองขั้ว หรือ เพื่อหาโรคอื่น ๆ ที่อาจเป็นสาเหตุ
  • การตรวจร่างกายทางจิตวิทยา แพทย์จะถามคุณเกี่ยวกับความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรม (ครอบครัวและเพื่อนอาจจะถูกปรึกษาด้วย ภายใต้ความยินยอมของคุณ)
  • บันทึกและติดตามอารมณ์และอาการของคุณทุกวันเพื่อยืนยันการวินิจฉัย

ยังมีการทดสอบเกี่ยวกับโรคอารมณ์สองขั้วอีกมาก เช่นแบบสอบถามที่ใช้เพื่อดูอาการของคุณให้แน่ชัด เพื่อช่วยในการวินิจฉัยโรค แต่แพทย์อาจจะไม่ได้ใช้แบบสอบถามนี้

โรคอารมณ์สองขั้วในเด็กและวัยรุ่น

แม้ว่าโรคอารมณ์สองขั้วในเด็ก และวัยรุ่นจะมีอาการแสดงเหมือนกับผู้ใหญ่ แต่อาการเหล่านี้ในเด็ก และวัยรุ่นอาจต้องใช้ความท้าทายในการหามากขึ้น สาเหตุก็เพราะเด็กและวัยรุ่นยังไม่สามารถแยกอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงจากความเครียด หรือเหตุการณ์ร้ายแรงได้แน่ชัด จึงทำให้เด็กที่เป็นโรคอารมณ์สองขั้วมักได้รับการวินิจฉัยผิด หากพบเด็กที่มีอาการแสดงถึงอารมณ์ที่แปรปรวนรุนแรง มากผิดปกติไปจากเดิม ให้ลองปรึกษาแพทย์หรือกุมารแพทย์

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่