อาการของโรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar Disorder) และการวินิจฉัย

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ มี.ค. 9, 2017 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที

เข้าใจอาการแสดงของโรคอารมณ์สองขั้วนั้นเป็นเรื่องที่น่าท้าทายโดยเฉพาะในเด็กและวัยรุ่น

โดยทั่วไปแล้ว อาการของโรคอารมณ์สองขั้วนั้นขึ้นอยู่กับว่าผู้ป่วยเองเป็นชนิดไหน ยกตัวอย่างเช่นถ้าเป็น Bipolar I จะมีอาการมาเนียอย่างมาก หรือ มีอาการทั้งมาเนีย และซึมเศร้า และ อาการของโรคซึมเศร้าอย่างน้อยหนึ่งครั้ง ในขณะที่ Bipolar II จะมีอาการของโรคซึมเศร้า และ อาการมาเนียชนิดอ่อน (รุนแรงน้อยกว่ามาเนีย) โดยมีช่วงที่อารมณ์ปกติคั่นอยู่ระหว่าง 2 episodes นี้ ส่วนสุดท้าย Cyclothymia โรคอารมณ์สองขั้วชนิดอ่อน ผู้ป่วยจะมีอาการมาเนียที่รุนแรงน้อยกว่า และภาวะซึมเศร้า ที่แปรปรวนสลับไปมาอย่างน้อย 2 ปี แล้วอะไรเป็นจุดที่แตกต่างระหว่าง อาการมาเนีย มาเนียชนิดอ่อน และ ภาวะซึมเศร้า ?

อาการมาเนีย และ มาเนียชนิดอ่อน (Manic and Hypomanic Episodes)

จากการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต (DSM) ได้บรรยายถึงอาการมาเนียคือช่วงที่อารมณ์ครื้นเคริงจนมากเกินผิดปกติ มีลักษณะคือ มีพลังงานมากขึ้น มีกิจกรรมซึ่งมีจุดหมายเพิ่มขึ้นมาก โดยอาการเป็นอยู่แทบทุกวัน นานอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ สำหรับอาการมาเนียชนิดอ่อนจะมีอาการคล้ายกัน เพียงแต่ว่าระยะเวลาที่เป็นจะสั้นกว่า อย่างน้อย 4 วัน ในช่วงที่คุณมีอาการมาเนีย หรือมาเนียชนิดอ่อน คุณจะมีอาการ หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไปดังต่อไปนี้

  • วอกแวกง่าย
  • ความคิดแล่นเร็ว
  • มีความเชื่อมั่นเพิ่มขึ้นมาก หรือมีความคิดว่าตนยิ่งใหญ่ มีความสามารถ
  • ความต้องการนอนลดลง
  • พูดคุยมากกว่าปกติ หรือต้องการพูดอย่างไม่หยุด
  • พฤติกรรมเสี่ยงต่าง ๆ (ใช้จ่ายอย่างไม่ยับยั้ง ไม่ยังยั้งใจเรื่องเพศ)

โดยพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป จะนับว่าเป็นอาการมาเนียก็ต่อเมื่อ

  • อารมณ์เปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน และส่งผลต่อการทำงาน
  • อาการนั้นรุนแรงจนทำให้เกิดปัญหาในกิจวัตรประจำวัน หรือจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อป้องกันการทำอันตรายต่อตนเองและผู้อื่น
  • ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ

อาการมาเนียยังเป็นตัวที่กระตุ้นให้เป็นโรคจิต (psychosis) ได้ สำหรับพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป จะนับว่าเป็นมาเนียชนิดอ่อนก็ต่อเมื่อ

  • อารมณ์เปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจน และส่งผลต่อการทำงาน
  • ไม่ได้รุนแรงจนทำให้เกิดปัญหาในกิจวัตรประจำวัน หรือจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล
  • ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ

อาการซึมเศร้า (Depressive Episodes)

อาการและอาการแสดงของโรคซึมเศร้า ได้แก่

  • มีอารมณ์ซึมเศร้า
  • ความสนใจหรือความสุขใจในกิจกรรมต่าง ๆ ทั้งหมดหรือแทบทั้งหมดลดลงอย่างมาก
  • น้ำหนักลดลงโดยมิได้เป็นจากการคุมอาหาร หรือเพิ่มขึ้นอย่างมีความสำคัญ
  • นอนไม่หลับ หรือหลับมากไปแทบทุกวัน
  • กระสับกระส่าย หรือ เชื่องช้าลง
  • อ่อนเพลีย หรือไร้เรี่ยวแรง
  • รู้สึกตนเองไร้ค่า หรือรู้สึกผิดอย่างไม่เหมาะสม
  • สมาธิหรือความสามารถในการคิดอ่านลดลง
  • คิดถึงเรื่องการตายหรือการฆ่าตัวตาย

จะถือว่าเป็นโรคซึมเศร้าก็ต่อเมื่อคุณมีอาการอย่างน้อย 5 ข้อ โดยอาการเป็นอยู่ทุกวัน หรือแทบทุกวัน เกือบทั้งวัน ตั้งแต่ 2 สัปดาห์ขึ้นไป โดยที่ต้องมีอารมณ์ซึมเศร้า หรือ ความสุขความสนใจลดลง อย่างใดอย่างน้อยหนึ่งอย่าง อาการที่เป็นต้องส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน การงาน การเข้าสังคม และความสัมพันธ์กับคนรอบตัว เช่นเดียวกับอาการมาเนีย อาการเหล่านี้ต้องไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ ยาเสพติด ยาที่ใช้เป็นประจำ หรือโรคอื่น ๆ หรือแม้กระทั่งความโศกเศร้าทั่วไป (เช่นหลังจากสูญเสียคนที่รัก)

อาการอื่น ๆ และลักษณะอาการ

อาการแสดงและอาการที่เป็นไปได้ของ Bipolar I และ II ยังมีอีกได้แก่

  • วิตกกังวล
  • Mixed episodes (มีทั้งอาการมาเนีย หรือมาเนียอย่างอ่อน และ โรคซึมเศร้า พร้อม ๆ กัน)
  • เสียความพึงพอใจกับทุก ๆ กิจกรรมที่ทำ
  • การเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ (Catatonia)
  • โรคจิต (มักพบประสาทหลอน (Hallucinations) หรืออาการหลงผิด (Delusions) ร่วมด้วย)

ผู้ป่วยที่มี Catatonia มักมีการตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไม่ปกติเท่าไรนัก พวกเขาจะมีท่าทางร่างกายอยู่ในท่าที่แปลก และโดยส่วนใหญ่มักไม่ปริปากพูดคุยด้วย ผู้ป่วยโรคจิตจะมีอาการมาเนีย และโรคซึมเศร้าอย่างรุนแรงอยู่บ่อยครั้ง จนทำให้หลุดออกจากโลกความเป็นจริง และเกิดความเชื่อฝังใจที่ผิด (หลงผิด) และมีประสาทหลอน นอกจากนี้ยังพบว่าทั้ง Bipolar I และ Bipolar II ยังสามารถเกิดได้ในหญิงตั้งครรภ์ หรือ ภายในหนึ่งเดือนหลังจากคลอดทารก โรคอารมณ์สองขั้วนี้ยังอาจจะมาตามฤดูกาล โดยมีช่วงที่ผิดปกติผันแปรกับฤดูกาลที่เปลี่ยนไป และยังมีรูปแบบของโรคอารมณ์สองขั้วที่เรียกว่า “Rapid cycling” คือการที่ผู้ป่วยจะมีช่วงที่อารมณ์แปรปรวนมากกว่า 4 ครั้งภายในหนึ่งปี โดยที่มีช่วงที่อาการหายไปจนแทบเป็นปกติ หรือหายไปบางส่วนคั่นระหว่างช่วงอาการมาเนีย และโรคซึมเศร้า

การทดสอบและวินิจฉัยโรคอารมณ์สองขั้ว

เนื่องจากยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัดของโรคอารมณ์สองขั้ว การวินิจฉัยจึงยังเป็นเรื่องที่ท้าทาย หากสงสัยว่าคุณอาจจะเป็นโรคอารมณ์สองขั้ว คุณจะต้องผ่านการทดสอบดังต่อไปนี้

  • การตรวจร่างกาย รวมถึงการตรวจเลือด เพื่อหาสาเหตุอื่น ๆ ที่ทำให้เกิดอาการคล้ายโรคอารมณ์สองขั้ว
  • MRI PET หรือ CT เพื่อหาความผิดปกติในโครงสร้างหรือสารสื่อประสาทภายในสมองที่มีความเกี่ยวข้องกับโรคอารมณ์สองขั้ว หรือ เพื่อหาโรคอื่น ๆ ที่อาจเป็นสาเหตุ
  • การตรวจร่างกายทางจิตวิทยา แพทย์จะถามคุณเกี่ยวกับความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรม (ครอบครัวและเพื่อนอาจจะถูกปรึกษาด้วย ภายใต้ความยินยอมของคุณ)
  • บันทึกและติดตามอารมณ์และอาการของคุณทุกวันเพื่อยืนยันการวินิจฉัย

ยังมีการทดสอบเกี่ยวกับโรคอารมณ์สองขั้วอีกมาก เช่นแบบสอบถามที่ใช้เพื่อดูอาการของคุณให้แน่ชัด เพื่อช่วยในการวินิจฉัยโรค แต่แพทย์อาจจะไม่ได้ใช้แบบสอบถามนี้

โรคอารมณ์สองขั้วในเด็กและวัยรุ่น

แม้ว่าโรคอารมณ์สองขั้วในเด็ก และวัยรุ่นจะมีอาการแสดงเหมือนกับผู้ใหญ่ แต่อาการเหล่านี้ในเด็ก และวัยรุ่นอาจต้องใช้ความท้าทายในการหามากขึ้น สาเหตุก็เพราะเด็กและวัยรุ่นยังไม่สามารถแยกอารมณ์ที่เปลี่ยนแปลงจากความเครียด หรือเหตุการณ์ร้ายแรงได้แน่ชัด จึงทำให้เด็กที่เป็นโรคอารมณ์สองขั้วมักได้รับการวินิจฉัยผิด หากพบเด็กที่มีอาการแสดงถึงอารมณ์ที่แปรปรวนรุนแรง มากผิดปกติไปจากเดิม ให้ลองปรึกษาแพทย์หรือกุมารแพทย์

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามฟรี ได้คำตอบภายใน 24 ชม.

ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ตอบโดยแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง (คุณจะได้รับอีเมลเมื่อแพทย์ตอบคำถามของคุณ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

การันตีคำตอบจากคุณหมอภายใน 60 นาที หรือรับค่าดำเนินการคำถามด่วน 200 บาทคืนไปเลย

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน เพื่อที่คุณจะสามารถรับความคิดเห็นจากคุณหมอหลายๆท่านในคำถามของคุณ

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่