Doctor men
เขียนโดย
ทีมเภสัชกร HONESTDOCS
Doctor men
รีวิวโดย
ทีมแพทย์ HONESTDOCS
ยา

ยารักษาโรคลมชัก

ความรู้เกี่ยวกับโรคลมชักแต่ละแบบ และแนะนำยา 2 กลุ่มที่ใช้รักษาโรคลมชัก พร้อมอธิบายกลไกการออกฤทธิ์ของยาแต่ละตัว รวมถึงข้อควรระวังในการใช้ยา
อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 21 พ.ย. 2019 รีวิวเมื่อวันที่ 21 พ.ย. 2019 ประมาณเวลาการอ่าน: 5 นาที
มีคนอ่านบทความนี้แล้ว 1,021,656 คน

ยารักษาโรคลมชัก

โรคลมชัก (Epilepsy) เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบการส่งกระแสประสาทในสมองเกิดการทำงานผิดปกติทำให้เกิดอาการชัก โดยอาการของโรคลมชักนั้นมีหลายรูปแบบ ได้แก่

  1. อาการชักแบบชักเกร็ง (Tonic Seizures) ผู้ป่วยจะมีอาการกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง อาจเป็นทั้งตัวหรือเฉพาะส่วน (Partial หรือ focal seizures) ก็ได้ มักจะเกิดขึ้นกับกล้ามเนื้อบริเวณหลัง แขนและขา จนทำให้ผู้ป่วยล้มลง
  2. อาการชักแบบชักกระตุก (Clonic Seizures) เป็นอาการชักที่ทำให้เกิดการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อที่ผิดปกติ โดยอาจทำให้เกิดการกระตุกในจังหวะซ้ำ มักเกิดขึ้นกับกล้ามเนื้อบริเวณคอ ใบหน้า และแขน
  3. อาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง (Tonic-clonic Seizures) เป็นอาการชักที่ส่งผลต่อกล้ามเนื้อในร่างกายทุกส่วน ทำให้เกิดอาการกล้ามเนื้อเกร็งและกระตุกร่วมด้วย ส่งผลทำให้ผู้ป่วยล้มลงและหมดสติ บางรายอาจร้องไห้ในขณะชักด้วย และหลังจากอาการบรรเทาลง ผู้ป่วยมักรู้สึกเหนื่อยจากการชัก
  4. อาการชักแบบชักสะดุ้ง (Myoclonic Seizures) อาการชักชนิดนี้มักเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน โดยจะเกิดอาการชักกระตุกของแขนขาคล้ายกับการโดนไฟฟ้าช็อต ในบางรายอาจเกิดขึ้นร่วมกับอาการชักแบบอื่นๆ ในกลุ่มเดียวกัน
  5. อาการชักแบบกล้ามเนื้ออ่อนแรง (Atonic Seizures) ผู้ป่วยที่มีอาการชักชนิดนี้จะไม่สามารถควบคุมกล้ามเนื้อขณะเกิดอาการได้ อาจทำให้ผู้ป่วยหกล้มได้อย่างเฉียบพลัน
  6. อาการชักแบบเหม่อลอย (Absence Seizures) เป็นอาการชักที่มักเกิดขึ้นในเด็ก ลักษณะนี้จะสังเกตอาการได้ยาก เนื่องจากเป็นอาการชักที่นิ่งไปเฉยๆ คล้ายคนเหม่อลอย อาการชักอาจจะเกิดช่วงเวลาสั้นๆ ไม่นาน แล้วผู้ป่วยก็กลับมาเป็นปกติ หากไม่สังเกตอาการดีๆ อาจจะไม่รู้ว่ามีการชักอยู่ อาการชักชนิดนี้จะทำให้ผู้ป่วยเสียการรับรู้ในระยะสั้นๆ ได้ และมักจำไม่ได้ว่าเกิดอะไรขึ้น

โรคลมชักสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย โดยมักจะพบมากในเด็กเล็ก อายุต่ำกว่า 2 ปี หรือผู้สูงอายุที่มีอายุมากกว่า 65 ปี ส่วนใหญ่แล้วโรคลมชักนั้นไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถช่วยควบคุมไม่ให้มีอาการชักกำเริบและใช้ชีวิตตามปกติได้หากผู้ป่วยรับประทานยาอย่างต่อเนื่องตามแพทย์สั่ง

ผู้ป่วยที่เป็นโรคลมชักอาจได้รับผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากเกิดอาการขึ้นขณะทำงานที่มีความเสี่ยงกับความปลอดภัย หรือขับขี่ยานพาหนะ หรือใช้ชีวิตประจำวันอยู่ อาจมีความเสี่ยงให้เกิดอุบัติเหตุ และส่งผลกระทบต่าง ๆ ที่อันตรายต่อชีวิตตามมาได้ ทั้งนี้เพื่อลดผลกระทบต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้น ผู้ป่วยควรที่จะเข้ารับการรักษาและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์

การรักษาและยาที่ใช้รักษาโรคลมชัก

นอกเหนือจากการผ่าตัดแล้ว การรักษาโรคลมชักโดยการรับประทานยา (Anticonvulsant Drugs) เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการชักซ้ำเป็นวิธีมาตรฐานที่นิยมใช้กันทั่วโลก อย่างไรก็ตาม การใช้ยากันชักต้องได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ก่อนว่าเป็นโรคลมชักจริงและเป็นโรคลมชักชนิดใด เพราะถ้าเป็นแค่อาการชักที่ไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยอาจจะไม่จำเป็นต้องใช้ยารักษา โดยพบว่า 70% ของผู้ป่วยถ้ารับประทานยาอย่างต่อเนื่องสามารถกลับมาหายได้ เป้าหมายของการใช้ยากันชัก คือ การควบคุมอาการชักให้ได้โดยมีผลข้างเคียงจากยาน้อยที่สุด ในผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องใช้ยากันชักมากกว่า 1 ชนิด เพื่อควบคุมอาการชัก

ยากันชักมีหลายชนิดซึ่งมีคุณสมบัติแตกต่างกันเพื่อความเหมาะสมในการนำมาใช้รักษาโรคลมชักให้ถูกประเภท โดยทั่วไปยากันชักจะออกฤทธิ์โดยไปเปลี่ยนแปลงระดับของสารเคมีที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการนำสัญญาณประสาทภายในสมอง ทำให้ลดโอกาสในการเกิดอาการชักได้ ยากันชักสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ดังนี้

  1. ยารักษาโรคลมชักกลุ่มดั้งเดิม (Classic anticonvulsants) ได้แก่
    • โซเดียมวาโปรเอต (sodium valproate; Depakene®) ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ที่ทำลายสารสื่อประสาท GABA (Gamma-aminobutyric acid) ที่มีชื่อว่า GABA transaminase และปิดช่องทางขนส่งโซเดียม (Na+) ส่งผลให้การส่งกระแสประสาทภายในสมองลดลง นิยมใช้เป็นยาตัวแรกที่แพทย์เลือกใช้สำหรับรักษาอาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง อาการชักเกร็งเฉพาะส่วน อาการชักแบบเหม่อลอย และอาการชักสะดุ้ง ยานี้ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์เนื่องจากมีผลทำให้ทารกพิการแต่กำเนิด มีผลข้างเคียงทำให้ผมร่วงและทำให้ไม่สบายทางเดินอาหาร
    • คาร์บาร์มาซีปีน (carbamazepine; Tegretol®, Mazepine®) ออกฤทธิ์ยับยั้งช่องทางขนส่งโซเดียม (Na+) เป็นยาหลักที่ใช้สำหรับรักษาอาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง อาการชักเกร็งเฉพาะส่วน และโรคปวดเส้นประสาทใบหน้า (trigeminal neuralgia) ยานี้ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์ไตรมาสแรก เนื่องจากมีผลทำให้ทารกพิการแต่กำเนิด ผลข้างเคียงทำให้บวมน้ำและเม็ดเลือดมีความผิดปกติ
    • ออกคาร์บาร์ซีปีน (oxcarbazepine; Trileptal®) ยานี้เป็นอนุพันธุ์ของยาคาร์บามาซีปีน ออกฤทธิ์ปิดกั้นศักย์ไฟฟ้าที่เกิดจากการแลกเปลี่ยนประจุของเกลือโซเดียมในบริเวณเซลล์ประสาท และยับยั้งการส่งผ่านกระแสประสาทที่ผิดปกติต่อเซลล์กล้ามเนื้อ นิยมใช้กับอาการชักแบบชักเกร็งเฉพาะส่วน
    • อีโทซูซิไมด์ (ethosuximide; Zarontin®) ออกฤทธิ์ยับยั้งช่องทางขนส่งสัญญาณประสาทแคลเซียม (voltage-gated calcium channels; T-type) ในสมองส่วนธาลามัส (Thalamus) ทำให้การส่งกระแสประสาทภายในสมองลดลง เป็นยาหลักที่ใช้สำหรับรักษาอาการชักชนิดเหม่อลอย
    • ฟีนีทอยด์ (Phenytoin; Dilantin®) ออกฤทธิ์ลดการทำงานของช่องทางขนส่งโซเดียม (Na+) นิยมใช้สำหรับรักษาอาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง และใช้ในการป้องกันอาการชักชนิดต่อเนื่องนานกว่า 5 นาที โดยไม่หยุดชัก (status epilepticus) มีผลข้างเคียงทำให้มีภาวะเหงือกบวม (gingival hyperplasia)
    • เบนโซไดอะซีปีน (Benzodiazepine) ออกฤทธิ์จับกับตัวรับ GABA-A ทำให้ช่องตัวรับเปิดบ่อยขึ้น ทำให้ปริมาณ GABA ในสมองเพิ่มขึ้น ใช้ในการรักษาอาการชักชนิดต่อเนื่อง
  2. ยารักษาโรคลมชักกลุ่มใหม่ (Newer anticonvulsants) ได้ถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อให้ออกฤทธิ์ดีกว่าเดิม ในขณะที่ผลข้างเคียงลดลง ยาในกลุ่มนี้ ได้แก่
    • ลาโมไทรจีน (lamotrigine; Lamictal®) ออกฤทธิ์ปิดกั้นการทำงานของช่องทางขนส่งโซเดียม (Na+) และลดการหลั่งสารสื่อประสาทกลูตาเมท (glutamate) และแอสพาเทท (aspartate) จากระบบประสาทส่วนกลาง ใช้เป็นยาหลักสำหรับรักษาอาการชักแบบชักเกร็งเฉพาะส่วน อาการข้างเคียงอาจทำให้เกิดตาพร่า และเกิดภาวะกลุ่มอาการสตีเวนส์จอห์นสัน (Stevens-Johnson syndrome) ซึ่งเป็นความผิดปกติของผิวหนังและเยื่อเมือกบุผิวชนิดรุนแรงได้
    • ฟีโนบาร์บิทอล (phenobarbital; Phenobarb®) ออกฤทธิ์ลดการทำงานของช่องทางขนส่งโซเดียม (Na+) นิยมใช้สำหรับรักษาอาการชักในเด็ก อาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง และอาการชักเกร็งเฉพาะส่วน ยานี้มีผลข้างเคียงทำให้เด็กมีอาการซุกซนมากกว่าปกติได้
    • เลวิไทราซีแทม (levetiracetam; Keppra®) ออกฤทธิ์กระตุ้นการปลดปล่อยของสารสื่อประสาทบริเวณไซแนปผ่านการจับกับตัวพาโปรตีน SV2A ในสมอง นิยมใช้สำหรับรักษาอาการชักเกร็งเฉพาะส่วนในระยะยาว
    • โทพิราเมท (topiramate; Topamax®) ออกฤทธิ์ศักย์ไฟฟ้าที่เกิดจากการแลกเปลี่ยนประจุของเกลือโซเดียมในบริเวณเซลล์ประสาท และเพิ่มปริมาณ GABA นิยมใช้สำหรับรักษาอาการชักแบบชักกระตุกและเกร็ง และอาการชักเกร็งเฉพาะส่วน ยานี้มีผลข้างเคียงทำให้นอนไม่หลับ เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดต้อหิน (glaucoma) และนิ่วในไต (kidney stones)
    • ไทอะกาบีน (Tiagabine; Gabitril®) ออกฤทธิ์ยับยั้งการเก็บสารสื่อประสาท GABA กลับ ทำให้มีปริมาณ GABA ค้างอยู่ในสมองได้นานขึ้น นิยมใช้ในการรักษาอาการชักเกร็งเฉพาะส่วนทั้งชนิดที่ผู้ป่วยมีและไม่มีสติ ยานี้มีผลข้างเคียงทำให้มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย นอนไม่หลับ และน้ำหนักเปลี่ยนแปลง
    • กาบาเพนติน (Gabapentin; Neurontin®) ออกฤทธิ์ยับยั้งช่องทางขนส่งสัญญาณประสาทแคลเซียม (voltage-gated calcium channels; T-type และ L-type) ในสมองส่วนธาลามัส นิยมใช้เป็นยาตัวเลือกที่ 2 ในการรักษาอาการชักเกร็งเฉพาะส่วน ยานี้มีผลข้างเคียงทำให้ปากแห้ง นอนไม่หลับ และคลื่นไส้ได้
    • ไวกาบาทริน (Vigabatrin; Sabril®) ออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ที่ทำลายสารสื่อประสาท GABA ที่มีชื่อว่า GABA transaminase ใช้เป็นยาตัวเลือกหลักในการรักษาอาการชักเกร็งเฉพาะส่วนที่ใช้ยาอื่นแล้วไม่ได้ผลหรือควบคุมอาการชักไม่ได้ ยานี้อาจมีผลข้างเคียงทำให้สูญเสียการมองเห็นอย่างถาวร

วิธีรับประทานยารักษาโรคลมชักอย่างถูกต้อง

  1. รับประทานยาต่อเนื่องสม่ำเสมอ เพราะจะเป็นสาเหตุทำให้เกิดอาการชักได้หากขาดยา
  2. ห้ามหยุดหรือปรับขนาดยาเอง ยกเว้นมีอาการแพ้ยา เช่น หายใจไม่ออก ลำคอตีบตัน มีผื่นขึ้นตามตัว เยื่อบุอ่อนตามปากและตาบวม หากมีอาการดังกล่าวให้หยุดยาทันที และนำตัวอย่างยามาพบแพทย์
  3. ควรพบแพทย์อย่างต่อเนื่องเพื่อติดตามผลการรักษา ป้องกันผลข้างเคียงและอาการชักที่อาจเกิดขึ้น แม้ว่าช่วงนั้นจะไม่มีอาการชักเกิดขึ้นแล้วก็ตาม หากมีอาการชักระหว่างที่รับประทานยาอยู่ควรแจ้งแพทย์ให้ทราบ แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาว่าควรปรับเปลี่ยนยาหรือไม่อย่างไร
  4. ยารักษาโรคลมชักเกือบทุกตัวมักมีผลข้างเคียงทำให้ง่วงซึม ควรระมัดระวังการขับขี่ยานพาหนะและใช้งานเครื่องจักรกล
  5. ไม่ควรรับประทานยาพร้อมกับนม เนื่องจากนมมีผลลดการดูดซึมยาได้
  6. งดดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างรับประทานยารักษาโรคลมชัก

ที่มาของข้อมูล

Amboss, Anticonvulsant drugs (https://www.amboss.com/us/knowledge/Anticonvulsant_drugs), Access online: 02 May 2019.

Epilepsyontario, Anticonvulsant/Anti-Seizure Medication from A to Z (http://epilepsyontario.org/about-epilepsy/treatments/medications/anticonvulsantanti-seizure-medication-from-a-to-z/), Access online: 02 May 2019.

Thaiepilepsysociety, การรักษาโรคลมชัก (http://www.thaiepilepsysociety.com/mfiles/IMG.pdf), Access online: 02 May 2019.


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HonestDocs พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป