ความรู้สุขภาพ

ค่า ALT และ ALP บอกอะไรเกี่ยวกับ “ตับ”

อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ ม.ค. 7, 2018 ประมาณเวลาการอ่าน: 7 นาที
ค่า ALT และ ALP บอกอะไรเกี่ยวกับ “ตับ”

ค่า ALT และ ALP บอกอะไรเกี่ยวกับ “ตับ”

ALT

คำแนะนำ ต้องงดอาหารก่อนเจาะเลือดอย่างน้อย 8 ชั่วโมง

วัตถุประสงค์

            เพื่อจะทราบค่าเอนไซม์ตัวหนึ่ง (ที่มักคู่กับ AST) ใช้ชื่อยว่าเอ.แอล.ที. ซึ่งอาจแสดงผล การเปลี่ยนแปลงจากค่าปกติเมื่ออวัยวะบางแห่งของร่างกายโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือตากได้รับผลกระทบจากสารพิษหรือฟกช้ำหรือถูกโจมตีจากไวรัสจนเป็นผลให้เซลล์ตับต้องบาดเจ็บหรือได้รับความเสียหาย

            ALT ย่อมาจากคำว่า "alanine aminotransferase"

            คลินิกหรือโรงพยาบาลบางแห่งอาจยังใช้คำเดิมอยู่คือ SGPT ทั้งนี้ ALT หรือ SGPT ก็คือค่าเดียวกัน

คำอธิบายอย่างสรุป

            1. ALT เป็นเอนไซม์ที่อาจจะเกิดจากความเสียหายของอวัยวะใดใดเช่นไต หัวใจหรือกล้ามเนื้อ ฯลฯ ก็ได้ทั้งสิ้นแต่จะมีปริมาณ ALT ที่ไม่มากนัก

            แต่เฉพาะเซลล์ตับที่เสียหายซึ่งอาจจะปรากฏปริมาณ ALT อย่างเข้มข้น (very concentrated in the liver) นั่นคือหากมีโรคตับเมื่อใด ALT ในเลือดที่ตรวจได้จัดแสดงค่าสูงกว่าปกติอย่างเด่นชัดเมื่อนั้น

            2. โดยเหตุดังกล่าวในข้อ 1. ค่า ALT จึงเป็นตัวบ่งชี้สำคัญของโรคตับโดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือ โรคตับอักเสบ (hepatitis)และ โรคตับแข็ง (cirrhosis) ทั้งนี้แม้การภายนอกของผู้ป่วยด้วยสองโรคนี้ ในบางรายอาจจะยังไม่แสดงสิ่งบอกเหตุ เช่น สภาวะดีซ่านใดๆ ให้เห็นเลยก็ตาม

            3. ในกรณีมีค่า ALT ผิดปกติไปมากๆ จนทำให้เอาสันนิษฐานว่าอาจเกิดจากโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด (MI) ก็ได้หรือโรคตับก็ได้นั้น ถ้าหากค่า ALT ขึ้นสูงผิดปกติสอดคล้องกันด้วยก็อาจจะช่วยให้ชี้ชัดแยกแยะลงไปได้ว่าอาจเกิดโรคตับมากกว่าจะเกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด

            4. ALT นับเป็นตัวบ่งชี้ที่สำคัญยิ่งตัวหนึ่งในการวิเคราะห์ผลข้างเคียง side-effect) หรือพิษต่อตับจากยารักษาโรคบางขนาน (hepatotoxity of some drugs) เช่นยาลดคอเลสเตอรอล

            สรุปได้ว่าหากตับได้รับพิษจากยา จากแอลกอฮอล์ จากอาหารหรือจากกรณีตับถูกโจมตีด้วยเชื้อไวรัส  (A,B หรือ C) ย่อมจะมีผลทำให้ค่าALT สูงขึ้นได้เสมอ

            5. เนื่องจากการตรวจเลือดหาค่า ALT มักจะต้องมี AST ควบคู่มาด้วยเสมอโดยเหตุนี้จะมีผู้เชี่ยวชาญช่วยกันวิเคราะห์ว่าอัตราส่วนระหว่าง AST:ALT นั้นอาจใช้ผลลัพธ์ที่ได้เป็นตัวบอกข้อมูลชี้โรคตับได้อย่างหยาบๆโดยมีสถิติที่เคยปรากฏเป็นข้อยืนยันและเรียกอัตราส่วน AST:ALT ตามชื่อผู้ค้นคว้าคนแรกนี้ว่า  "DeRitis Ratio"

            ทั้งนี้ DeRitis Ratio ได้อาศัยสถิติที่ผ่านมารวบรวมเป็นข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับโรคตับสรุปได้ดังนี้

 

หมายเหตุ

1. กรณีค่า  ALT สูงเกินกว่า 400 U/L นับเป็นการยืนยันว่าอาจเกิดจากไวรัสแน่ๆ จึงไม่จำเป็นต้องพิจารณาอัตราส่วน

2. DeRitis Ratio เป็นเพียงให้ข้อสันนิษฐานทั่วไปในชั้นต้นไม่ใช่ข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน

ค่าปกติของ ALT

            1. ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า

                        ก. โดยธรรมดามักไม่ปรากฏ

                        ข. กรณี ALT ต่ำกว่าปกติ พร้อมๆกับค่าคอเลสเตอรอลสูงเกินกว่าปกติ อาจพบได้ในกรณีท่อน้ำดีอุดตัน (congested liver)

                        ค. วิทยาลัยอเมริกันแห่งสมาคมอายุรแพทย์อเมริกัน (The American College of Physician-American Society of Internal Medicine) ได้รายงานเสนอแนะว่า แพทย์แผลปัจจุบันสมควรจะได้ปรับปรุงค่าปกติของ ALT ให้ทันสมัยและสอดคล้องกับผลงานวิจัยที่ค้นพบใหม่จากโรคสำคัญสองโรค คือ 1) โรคตับอักเสบจากเชื้อไวรัสชนิดซี (hepatitis C virus, HCV) และ 2) โรคมันพอกตับ (fatty liver disease, FLD) เนื่องจากผู้ป่วยมีร่องรอยการาดำเนินของโรคใดโรคหนึ่งอย่างเงียบๆ ในสองโรคนี้หากไปเจาะเลือดตรวจค่า ALT ก็ไม่สามารถจะบ่งบอกว่ากำลังเกิดโรคได้ เพราะพบ ALT มักปรากฏค่าว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ คือ 0-48 U/L จึงอาจทำให้เข้าใจผิดได้ว่า ตนเองยังมีสุขภาพดีเช่นคนทั่วไป

                        ทั้งนี้ ด้วยสาเหตุว่า ขณะเมื่อร่วมกันกำหนดค่าปกติของ ALT ในสมัยนั้นทางการแพทย์ยังไม่รู้จักโรคทั้งสองดังกล่าวดีพอเท่ากับในสมัยปัจจุบัน

                        ข้อเสนอแนะ สรุปว่า ค่าปกติของ ALT ที่เหมาะสมในปัจจุบัน ควรปรับลดและกำหนดค่ามาตรฐานใหม่เป็นดังนี้

            ผู้ชาย                             ALT : 30           U/L

            ผู้หญิง                            ALT : 19           U/L

            ผมนำตัวเลขมาแสดงไว้ก็เพื่อประโยชน์ของท่านผู้อ่านที่อาจจะได้ใช้ผลงานวิจัยล่าสุดเทียบเคียงกับค่าALT ของตัวท่านเองมันอาจจะช่วยทำให้ท่านล่วงรู้โรคร้ายทั้งสองนั้นด้วยตัวท่านเองแต่เนิ่นๆ ก่อนใครอื่นก็ได้

            2. ในทางมากอาจแสดงผลแตกต่างกันดังนี้

            ก. ALT สูงค่ามากในระดับ 50 เท่าขึ้นไปสาขาปกติ (ทั้ง AST ก็สูงแต่ในอัตราที่ต่ำกว่า) อาจแสดงว่า

                        1) เซลล์ตับกำลังเสียหายจากการโจมตีของเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิด A,B หรือ C

                        2) เซลล์ตับอาจกำลังเสียหายเพราะพิษจากยาที่ท่านรับประทานไม่ว่าจะเป็นชนิดที่คุณหมอสั่งให้กินหรือยังอื่นใดที่ซื้อมากินเองก็ตาม

                        3) ตับอาจอยู่ในสภาวะขาดเลือด (hepatits ischmia) เช่น จากกรณีหัวใจล้มเหลว

            ข. ALT แสดงค่าในระดับปานกลางถึงสูงอาจแสดงว่า

                        1) ตับอาจอักเสบโดยการติดเชื้อไวรัสจากโรคโมโนนิวคลีโอซิส (mononucleosis) หรือ “โรคจูบปาก”

                        2) ตับอาจอักเสบจากการดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนัก จนนำไปสู่ตับแข็ง

                        3) ช่องทางท่อน้ำดีอาจถูกปิดกั้น ซึ่งอาจเกิดจากท่อน้ำดีอักเสบหรือมีนิวในถุงน้ำดี

                        4) ตับอาจอักเสบในระยะเริ่มต้นจากการโจมตี หรือระยะที่ได้รับการรักษาจนอาการเริ่มดีขึ้น

                        5) ตับอาจเป็นโรคมะเร็ง (hepatitis tumor)

                        6) ตับอาจได้รับพิษจากยา(hepatotoxic drugs) ชนิดไม่ร้ายแรงนัก

            ค. ALT ในระดับสูงเล็กน้อยถึงปานกลาง อาจแสดงว่า

                        1) อาจเริ่มอาการของโรคตับแข็ง

                        2) อาจเรื่องสภาวะโรคตับอักเสบสาเหตุใดก็ตาม เช่น จากยาใส่แอลกอฮอล์ หรือจะอาหารเป็นพิษ

            ง. ALTสูงกระเพื่อมขึ้นเล็กน้อยเป็นครั้งคราวอาจแสดงว่า

                        1) กล้ามเนื้ออักเสบ (myositis)

                        2) ตับอ่อนอักเสบ (pancreatitis)

                        3) อาจเกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด (myocardial infarction)

                        4) อาจมีโรคใดหรือสภาวะใดที่กระทบต่อตับ หัวใจ หรือกล้ามเนื้อโครงร่าง (skeleton muscle) ย่อมอาจเป็นเหตุให้ ALT กระเพื่อมสูงขึ้นได้เสมอ

ALP

คำแนะนำ ต้องงดอาหารก่อนเจาะเลือดอย่างน้อย 8 ชั่วโมง

วัตถุประสงค์

            เพื่อจะทราบค่า เอ.แอล.พี. ซึ่งเป็นกลุ่มของเอนไซม์ที่มีมากในตับและในกระดูก ซึ่งจะช่วยให้ทราบสภาวะความผิดปกติของตับและกระดูก รวมทั้งระดับ ALP ก็อาจนับว่าเป็นสารบ่งชี้โรคมะเร็ง (tumor marker) ที่สำคัญ ตัวหนึ่ง

คำอธิบายอย่างสรุป

            1. ALP ย่อมาจากคำว่า “alkaline phophatase” ซึ่งเป็นกลุ่มของเอนไซม์ชนิด phosphatase ที่จะทำงานได้ดีในสภาวะแวดล้อมซึ่งเป็นด่าง (alkaline) ขณะเมื่อมีค่า pH ประมาณ 10 (pH คือค่าความเป็นกรด โดยตัวเลขยิ่งน้อย : กรดสูง – ด่างต่ำ ในทางกลับกัน ตัวเลขมาก : กรดต่ำ – ด่างสูง เช่น pH = 10 เป็นต้น)

            2. ALP ถูกสร้างขึ้นมาจากหลายแหล่ง แต่ละแหล่งจึงให้ชื่อกลุ่มย่อยของเอนไซม์ ALP ต่างกัน เพื่อความสะดวกในการเอ่ยถึง กล่าวคือ

            ก. ALP 1 มาจากตับ นับว่าเป็นแหล่งใหญ่ที่สุดของ ALP

            ข. ALP 2 มาจากกระดูก นับว่าเป็นแหล่งรองลงมา

            ค. ALP 3 มาจากเยื่อเมือกภายในลำไส้เล็ก (intestinal mucosa) นับเป็นจำนวน ALP ต่ำลงมา

            ง. ส่วนน้อยมาจาก ไต และรก ของสตรีมีครรภ์ จึงไม่มีชื่อเป็นการเฉพาะ

            3. เนื่องจาก ALP 1 มีแหล่งผลิตมาจากตับ และเป็นองค์ประกอบสำคัญส่วนใหญ่ของ ALP(รวม) ดังนั้น โรคใดๆที่กระทบต่อตับ จึงย่อมมีผลทำให้ ALP 1 และ ALP มีค่าสูงขึ้นเสมอ เช่น โรคมะเร็งตับ (hepatitis tumor) ยาที่เกิดพิษต่อตับ(hepatotoxic drugs) หรือ ตับอักเสบ (hepatitis) ไม่ว่าจะโดยสาเหตุใดก็ตาม เมื่อ ALP 1 สูง ก็จะชักจูงให้ ALP สูงตามไปด้วย

            4. รายงานทางการแพทย์แต่ดั้งเดิมมีงานตรงกันว่าข้อมูลจากเลือดที่ไวที่สุดต่อการอย่างรู้การกระจายตัวของโรคมะเร็ง (tumor metastasis) ก็คือ ALP

            5. ALP 2 จากกระดูกก็เป็นองค์ประกอบของเอนไซม์รวมที่อาจมีค่า ALP สูงขึ้นหากมีพยาธิสภาพใดใดเกิดขึ้นแก่กระดูก เช่น การใช้ยารักษากระดูกหักหรือเกิดโรคไขข้ออักเสบ. โรคมะเร็งของเซลล์อ่อนสร้างกระดูก (osteoblastic metastasis) ที่อาจแพร่กระจายมาจากมะเร็งเต้านม หรือมะเร็งต่อมลูกหมาก

            6. ในสตรีที่ตั้งครรภ์ค่า ALP ก็อาจสูงขึ้นได้เพราะรก ก็มีส่วนสร้าง ALP ด้วยเช่นกัน

            7. ในร่างกายคนที่มีหมู่ Bหรือหมู่ O มักจะมีค่า ALP สูงกว่าปกติเล็กน้อย

            8. ยาบางตัวอาจมีผลต่อค่า ALP ให้สูง / ต่ำกว่าที่ควรจะเป็นก็ได้เช่นยาปฏิชีวนะ ยาคุมกำเนิด ยาแก้อักเสบ ยาเพิ่มฮอร์โมน ยาคลายเครียด(tranquilizer) ยาคลายกังวล ฯลฯ

            9. อาจสรุปได้ว่า ALP มีประโยชน์ในการตรวจวินิจฉัยโรคหรือพยาธิสภาพดังนี้

                        ก.โรคตับ

                        ข.โรคกระดูก

                        ค.โรคเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์

                        ง.โรคเกี่ยวกับท่อน้ำดี

                        จ.สภาวะการขาดวิตามินดี

ค่าปกติของ ALP

            1. ให้ยึดถือตามข้าที่ระบุไว้ในใบรายงานแสดงผลเลือด (ถ้ามี)

            2. ค่าปกติทั่วไป

                        ALP                 :           30 – 120 U/L

ค่าผิดปกติ

            1. ในทางน้อย อาจแสดงผลว่า

                        ก. อาจขาดสารอาหารโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือ โปรตีน

                        ข. ร่างกายอาจขาดธาตุแมกนีเซียม

                        ค. ร่างกายอาจขาดวิตามินซี

                        ง.อาจเป็นโรคโลหิตจางชนิดร้ายแรง (pernicious anemia)

            2. ในทางมาก อาจแสดงผลว่า

                        ก. อาจกำลังเกิดโรคตับแข็งในระยะต้น(primary cirrhosis)

                        ข. อาจเกิดสภาวะการอุดตันของท่อน้ำดีภายในตับหรือภายนอกตับ (intrahepatoc or extrahepatic biliary obstruction)

                        ค. อาจเกิดโรคมะเร็งตับในระยะต้นหรือระยะแพร่กระจาย

                        ง. อาจเกิดโรคมะเร็งแพร่กระจายไปสู่กระดูก (metastatic tumor to bone)

                        จ. สำหรับสตรีอาจอยู่ในระยะตั้งครรภ์ตามปกติอายุครรภ์ตั้งแต่สามเดือนขึ้นไป

                        ฉ. อาจกำลังเกิดโรคไขข้ออักเสบ (rheumatoid arthritis)

                        ช. อาจเกิดสภาวะลำไส้ขาดเลือดเฉพาะที่ (intestinal ischemia) หรือขาดเลือดจนเนื้อเยื่อลำไส้ตาย (intestinal infarction)

                        ซ. อาจกำลังเกิดสภาวะโลกกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด

            หากคุณเห็นว่าบทความนี้มีประโยชน์และอยากอ่านเกี่ยวกับหัวข้อนี้เพิ่มเติม สามารถสนับสนุนผู้แต่ง (พลเอกประสาร เปรมะสกุล) ได้โดยการซื้อหนังสือ (คู่มือแปลผลการตรวจเลือด)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


ลบไฟล์
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
ส่งข้อมูล

วันนี้คุณอยากจะถามคุณหมอแบบไหน

@question.title

ถามปกติ ได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

ค่าบริการ 100 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 24 ชั่วโมง โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

ถามด่วน ได้คำตอบภายใน 60 นาที

ค่าบริการ 200 เหรียญ

คุณหมอตอบภายใน 60 นาที โดยคุณจะได้รับอีเมลแจ้ง เมื่อคุณหมอตอบแล้ว

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 60 นาที เราคืนเหรียญให้ 100 เหรียญและคำถามจะถูกปรับเป็นคำถามปกติ ซึ่งจะได้คำตอบภายใน 24 ชั่วโมง

หากคุณหมอไม่ตอบภายใน 24 ชั่วโมง เราคืนเหรียญให้ทั้งหมด (ไม่คิดค่าบริการ)

คำถามของคุณจะถูกแสดงผลเป็นคำถามแรกๆ บนหน้าถามหมอเป็นเวลา 2 วัน ซึ่งเพิ่มโอกาสให้คุณได้รับความคิดเห็นจากคุณหมอท่านอื่น

ต้องการไป รพ. ใช่มั้ย?

จองคิว 24 ชม. ล่วงหน้า ประหยัดเวลาคุณรอคิวไปหลายชั่วโมง จองเลย

ถ้าไม่มีโรงพยาบาลที่คุณต้องการ เพิ่มโรงพยาบาลที่นี่

บทความต่อไป
สัญญาณเตือนแรกเกี่ยวกับโรคมะเร็งที่คุณควรรู้
สัญญาณเตือนแรกเกี่ยวกับโรคมะเร็งที่คุณควรรู้

คู่มือทำความเข้าใจโรคมะเร็งหลายชนิดและอาการของโรคมะเร็ง