Doctor men
เขียนโดย
กองบรรณาธิการ HD
ความรู้สุขภาพ

Acid-Fast Bacillus (AFB)

ข้อควรรู้เกี่ยวกับการตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB) ทางเสมหะ เพื่อวินิจฉัยเชื้อวัณโรคระยะแสดงอาการ พร้อมรายละเอียดการตรวจ และความหมายของผลตรวจ
เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ: 7 เม.ย. 2019 อัปเดตล่าสุดเมื่อวันที่ 11 ก.พ. 2020 ประมาณเวลาการอ่าน: 4 นาที
Acid-Fast Bacillus (AFB)

การตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB) โดยเก็บตัวอย่างจากเสมหะ หรือน้ำในกระเพาะอาหารจากเด็กไปทดสอบ ทำเพื่อหาเชื้อวัณโรคระยะแสดงอาการ ผู้ที่มีอาการบ่งชี้ว่าอาจเป็นวัณโรคเท่านั้นที่ต้องได้รับการตรวจชนิดนี้

ชื่ออื่น: AFB Smear and Culture, TB Culture and Sensitivity, Mycobacteria Smear and Culture, TB NAAT, Acid-Fast Bacillus Smear and Culture and Sensitivity, Mycobacterium tuberculosis Nucleic Acid Amplification Test

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
🩺 ตรวจภูมิแพ้อากาศและอาหาร รวม 40 ชนิด (ตรวจเลือด) 3,580 บาท (จากเดิม 5,600 บาท)

📌 การตรวจภูมิแพ้ด้วยการเจาะเลือด 1 ครั้ง สามารถระบุสารก่อภูมิแพ้ได้หลายชนิด พร้อมระดับความรุนแรงในการแพ้

Internal ads

จุดประสงค์ของการตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB)

การตรวจ AFB ช่วยให้แพทย์สามารถตรวจหา Acid-Fast Bacilli เพื่อหาการติดเชื้อวัณโรคระยะแสดงอาการมากที่สุด โดย Acid-Fast Bacilli เป็นไมโคแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่สามารถมองเห็นได้ เมื่อนำไปส่องกับกล้องจุลทรรศน์และนำไปผ่านกระบวนการย้อมสี ซึ่งแบคทีเรียจะมีสีเดียวกับสีที่ย้อมหลังจากล้างด้วยแอลกอฮอล์ที่ใส่กรด

นอกจากการตรวจ AFB แล้ว ยังมีการตรวจอีกหลายวิธีที่นำมาใช้ควบคู่กัน เช่น

  • การตรวจหาโมเลกุลสำหรับโรควัณโรค (Nucleic Acid Amplification Test (NAAT)) : การทดสอบนี้มักถูกนำมาใช้เมื่อผลของ AFB Smear เป็นบวก หรือแพทย์สงสัยว่าผู้ป่วยเป็นโรควัณโรค การตรวจหาโมเลกุลนี้สามารถช่วยวินิจฉัยเบื้องต้นได้เหมือนกับการทำ AFB Smear โดยทั่วไปแล้วเราจะทราบผลตรวจของ NAAT ใน 1-3 วันหลังจากที่เก็บตัวอย่างเสมหะ หรือของเหลวจากทางเดินหายใจ
  • AFB Cultures : เป็นการเพาะเชื้อเพื่อวินิจฉัยการติดเชื้อ M. tuberculosis ที่อยู่ในระยะแสดงอาการ และการติดเชื้อที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ไม่ใช่เชื้อวัณโรค (Non-tuberculous Mycobacteria) แม้ว่าการเพาะเชื้อตอบสนองได้ง่ายกว่า AFB Smear แต่อาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ในการรอผลตรวจ
  • Susceptibility Testing: การตรวจประเภทนี้มักถูกสั่งให้ทำควบคู่กับการตรวจ AFB Cultures เพื่อหายาปฏิชีวนะที่มีประสิทธิผลมากที่สุดในการรักษาการติดเชื้อไมโคแบคทีเรีย

เมื่อไรที่ต้องตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB)?

ผู้ที่ต้องเข้ารับการตรวจ AFB คือผู้ที่แพทย์สงสัยว่าจะมีเชื้อวันโรค ดังต่อไปนี้

  • มีสัญญาณและอาการที่บ่งชี้ว่ามีการติดเชื้อวัณโรคที่ปอดระยะแสดงอาการ หรือมีการติดเชื้อไมโคแบคทีเรียที่ปอดชนิดอื่นๆ เช่น
    • เฉื่อยชา
    • ไอเรื้อรังพร้อมกับมีเสมหะซึ่งอาจมีเลือดปนออกมาเป็นบางครั้ง
    • เป็นไข้ หนาวสั่น
    • มีเหงื่อออกตอนกลางคืน
    • เบื่ออาหาร
    • น้ำหนักลดโดยหาสาเหตุไม่ได้
    • อ่อนเพลีย
    • เจ็บหน้าอก
  • ผู้ที่มีอาการที่สัมพันธ์กับโรควัณโรค หรือการติดเชื้อไมโคแบคทีเรียชนิดอื่นๆ ที่อยู่ด้านนอกปอด ซึ่งอาการจะแตกต่างกันขึ้นอยู่กับบริเวณที่ได้รับผลกระทบ เช่น
    • ปวดหลังและอัมพาต (โรควัณโรคกระดูกสันหลัง)
    • อ่อนเพลียเนื่องจากโรคโลหิตจาง (การติดเชื้อวัณโรคที่ไขกระดูก)
    • สภาพจิตใจเปลี่ยนไป ปวดศีรษะ โคม่า (โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อวัณโรค)
    • ปวดข้อ หรือปวดท้อง
  • มีผลตรวจวัณโรคเป็นบวก และมีการพบสัญญาณของโรคหลังจากที่เอ็กซ์เรย์ปอด ซึ่งจะมีการตรวจ 2 ชนิดที่แพทย์นำมาใช้เพื่อระบุว่าคนไข้ติดโรคหรือติดเชื้อ M. tuberculosis หรือไม่ ได้แก่
  • ผู้ที่อยู่ใกล้ชิดกับผู้ที่ถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรควัณโรค หรือผู้ที่เป็นโรคบางโรค เช่น โรค HIV ซึ่งมีความเสี่ยงที่จะเข้าสู่ระยะแสดงอาการมากขึ้น
  • ผู้ที่กำลังเข้ารับการรักษาโรควัณโรค โดยแพทย์ทำการตรวจ AFB เป็นระยะเพื่อประเมินประสิทธิผลของการรักษา และเพื่อจะได้ทราบว่าผู้ป่วยยังคงติดเชื้อหรือไม่
  • ผู้ที่มีการติดเชื้อเรื้อรังที่ผิวหนัง ซึ่งไม่ตอบสนองต่อยาปฏิชีวนะตามปกติ กรณีนี้อาจเกิดการติดเชื้อจาก Non-tuberculous Mycobacteria เนื่องจากแบคทีเรียชนิดนี้ ไม่ตอบสนองต่อยาปฏิชีวนะที่ใช้สำหรับรักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย Staphylococcal หรือ Streptococcal

วิธีการเก็บตัวอย่างเสมหะเพื่อตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB)

ผู้ที่เข้ารับการตรวจ AFB จะต้องล้างปากด้วยน้ำก่อน แล้วไอแรงๆ ให้เสมหะออกมา เพื่อเก็บตัวอย่างในช่วงเช้าตรู่เป็นเวลาต่อเนื่องกัน 3 วัน ซึ่งตัวอย่างจะถูกนำไปบรรจุในแก้วที่ผ่านการฆ่าเชื้อแยกกัน เพื่อทำให้โอกาสในการตรวจพบแบคทีเรียเพิ่มขึ้น

หากผู้เข้ารับการตรวจไม่สามารถผลิตเสมหะได้ แพทย์อาจเก็บตัวอย่างจากทางเดินหายใจโดยใช้กระบวนการที่เรียกว่า การส่องกล้องหลอดลม (Bronchoscopy) เพื่อเก็บตัวอย่างจากน้ำเมือกหลอดลมและหลอดลมฝอย กรณีเด็กเล็กที่ไม่สามารถกระแอมเสมหะได้ แพทย์อาจเก็บตัวอย่างจากน้ำในกระเพาะอาหาร ซึ่งแพทย์จะใส่น้ำเกลือไปในกระเพาะอาหารผ่านทางสายยางแล้วทำการดูดน้ำออกมา

หากแพทย์สงสัยว่าโรควัณโรคเกิดขึ้นด้านนอกปอด (Extrapulmonary) แพทย์อาจตรวจสอบของเหลวในร่างกายและเนื้อเยื่อที่มีแนวโน้มว่าจะได้รับผลกระทบมากที่สุด เช่น เก็บตัวอย่างปัสสาวะ หรือเก็บตัวอย่างของน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (Cerebrospinal Fluid - CSF) เป็นต้น

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
🩺 ตรวจภูมิแพ้อากาศและอาหาร รวม 40 ชนิด (ตรวจเลือด) 3,580 บาท (จากเดิม 5,600 บาท)

📌 การตรวจภูมิแพ้ด้วยการเจาะเลือด 1 ครั้ง สามารถระบุสารก่อภูมิแพ้ได้หลายชนิด พร้อมระดับความรุนแรงในการแพ้

Internal ads

รายละเอียดการตรวจ Acid-Fast Bacillus (AFB)

วัณโรค เป็นโรคติดต่อทางการหายใจ ที่สามารถแพร่กระจายได้ในบริเวณที่มีประชากรจำกัด เช่น บ้าน โรงเรียน เป็นต้น ผู้ที่มีอายุน้อย ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว หรือเป็นโรคบางโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน เช่น โรค AIDS มีแนวโน้มที่จะเสี่ยงต่อการเป็นวัณโรคมากขึ้นเมื่อได้รับเชื้อ

การตรวจ AFB ทำให้พบแบคทีเรียหลายชนิด แต่แบคทีเรียที่พบได้บ่อยมากที่สุดและมีความสำคัญทางการแพทย์ คือ Mycobacterium Tuberculosis หนึ่งในสปีชีส์ของ Mycobacterium ที่ทำให้เกิดการติดเชื้อมากที่สุด และยังมีไมโคแบคทีเรียอีกกลุ่มหนึ่งที่มีชื่อว่า Non-tuberculous Mycobacteria (NTM) สามารถทำให้เกิดการติดเชื้อได้เช่นกัน

นอกจากนี้ การตรวจ AFB สามารถช่วยวินิจฉัย ติดตาม และลดการแพร่กระจายโรควัณโรค รวมถึงระบุประสิทธิผลของการรักษาได้อีกด้วย

ความหมายของผลตรวจ

การตรวจ AFB smear ที่ให้ผลลบ อาจหมายความว่าคนไข้ไม่ได้ติดเชื้อ แต่อาการที่ปรากฏเกิดจากบางสิ่งที่ไม่ใช่ไมโคแบคทีเรีย หรือปริมาณของไมโคแบคทีเรียมีน้อยจนไม่สามารถมองเห็นได้โดยกล้องจุลทรรศน์ หากแพทย์ยังสงสัยว่าผู้ป่วยติดเชื้อไมโคแบคทีเรีย อาจต้องเก็บตัวอย่างเพิ่มขึ้นและตรวจสอบคนละวัน

แต่หากผลการตรวจ AFB Smears เป็นบวกที่บ่งชี้ถึงการติดเชื้อไมโคแบคทีเรีย แพทย์อาจทำการเพาะเชื้อเพื่อยืนยันการวินิจฉัย และระบุสปีชีส์ของไมโคแบคทีเรียให้ชัดเจน

สำหรับผู้ที่มีสัญญาณและอาการของการติดเชื้อวัณโรคระยะแสดงอาการ แพทย์จะพิจารณาผลการตรวจ AFB Smear พร้อมกับผลตรวจ NAAT เพื่อให้การวินิจฉัยแม่นยำมากขึ้น และอาจต้องได้รับการยืนยันโดยผลจากการเพาะเชื้อ ตามตารางการแปลผลด้านล่างนี้

แพ็กเกจที่คุณอาจสนใจ
🩺 ตรวจภูมิแพ้อากาศและอาหาร รวม 40 ชนิด (ตรวจเลือด) 3,580 บาท (จากเดิม 5,600 บาท)

📌 การตรวจภูมิแพ้ด้วยการเจาะเลือด 1 ครั้ง สามารถระบุสารก่อภูมิแพ้ได้หลายชนิด พร้อมระดับความรุนแรงในการแพ้

Internal ads

ผลการตรวจ AFB Smear

ผลการตรวจ NAAT

การแปลผล

บวก

บวก

วินิจฉัยขั้นต้นว่าเป็นวัณโรค

ลบ

บวก

อาจต้องตรวจตัวอย่างเพิ่มเติมโดยใช้ NAAT หากมีมากกว่าหนึ่งตัวอย่างที่เป็นผลบวก จึงจะวินิจฉัยขั้นต้นว่าเป็นวัณโรค

บวก

ลบ

ผลที่ได้ไม่แน่นอน ซึ่ง AFB ที่พบบน Smear ไม่ใช่ M. Tuberculosis

ลบ

ลบ

อาจไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อไมโคแบคทีเรีย

ที่มาของข้อมูล

Lab Test Online, Acid-Fast Bacillus (AFB) Testing (https://labtestsonline.org/tests/acid-fast-bacillus-afb-testing), 10 January 2019.


บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้ ทาง HD พยายามอัปเดตข้อมูลให้ครบถ้วนถูกต้องอยู่เสมอ คุณสามารถส่งคำแนะนำได้ที่ https://honestdocs.typeform.com/to/kkohc7

ผู้เขียนและผู้รีวิวบทความไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสินค้าหรือบริการที่นำเสนอแต่อย่างใด เว้นแต่จะระบุในเนื้อหา การแนะนำสินค้าและบริการแสดงขึ้นอัตโนมัติจากระบบของเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน

ขอบคุณที่อ่านค่ะ คุณคิดว่าข้อมูลนี้เป็นประโยชน์กับคุณแค่ไหนคะ
(1 ดาว - น้อย / 5 ดาว - มาก)

ถามหมอ

เราจะไม่เปิดเผยชื่อและข้อมูลของคุณ


แนบไฟล์ (รูปหรือวีดีโอ)
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) *
เช่น ประวัติการรักษา รูปของอาการ (ถ้ามี) ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ
* ไม่ต้องห่วง! เราเก็บไฟล์ของคุณเป็นความลับ มีแค่คุณกับคุณหมอเท่านั้นที่เห็นไฟล์ได้ค่ะ

คำตอบที่คุณจะได้เป็นเพียงความเห็นจากแพทย์ ไม่สามารถแทนการวินิจฉัยโรค โปรดพบแพทย์ที่สถานพยาบาลเพื่อการรักษาที่ถูกต้อง เหตุฉุกเฉิน โทร. 1669

รับทราบและถามคำถาม
ดูในแอป